మే 1, 2026న భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖలో ఆర్థిక వ్యవహారాల కార్యదర్శిగా విశ్వజిత్ సహాయ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. దేశ రక్షణ ఆర్థిక పరిపాలనను మరియు వ్యూహాత్మక నిర్ణయాధికార ప్రక్రియను బలోపేతం చేయడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించనున్నారు.
విశ్వజిత్ సహాయ్ 1990 బ్యాచ్కు చెందిన ఇండియన్ డిఫెన్స్ అకౌంట్స్ సర్వీస్ (IDAS) అధికారి.
ప్రభుత్వ పరిపాలన మరియు రక్షణ ఆర్థిక రంగాల్లో ఆయనకు 30 ఏళ్లకు పైగా విశేష అనుభవం ఉంది.
ఈయన సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కాలేజీ పూర్వ విద్యార్థి. న్యాయశాస్త్రంలో పట్టా పొందారు.
తన సుదీర్ఘ కెరీర్లో ఆయన వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలలో పలు కీలక పదవులను నిర్వహించారు.
CGDA: గతంలో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖలోనే కంట్రోలర్ జనరల్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ అకౌంట్స్ (CGDA)గా పనిచేశారు.
సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ: సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ విభాగంలో అదనపు కార్యదర్శి మరియు ఫైనాన్షియల్ అడ్వైజర్గా వ్యవహరించారు.
భారీ పరిశ్రమలు: భారీ పరిశ్రమల శాఖలో జాయింట్ సెక్రటరీగా పనిచేశారు.
ఇతర పదవులు: సమాచార మరియు ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖలో డైరెక్టర్గా, రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (అక్విజిషన్ వింగ్)లో ఫైనాన్స్ మేనేజర్గా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.
డిఫెన్స్ అకౌంట్స్ విభాగం: ప్రయాగ్రాజ్లో ప్రిన్సిపల్ కంట్రోలర్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ అకౌంట్స్ (పెన్షన్స్)గా, అలాగే జాయింట్ CGDA మరియు స్పెషల్ CGDAగా సేవలు అందించారు.
విశ్వజిత్ సహాయ్ కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం (UK) మరియు జార్జ్ సి. మార్షల్ యూరోపియన్ సెంటర్ ఫర్ సెక్యూరిటీ స్టడీస్ వంటి అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు. ఈ అంతర్జాతీయ అనుభవం ఆయనకు వ్యూహాత్మక ఆర్థిక ప్రణాళిక మరియు భద్రత సంబంధిత పరిపాలనలో అదనపు నైపుణ్యాన్ని అందించింది.
అంశం: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఆర్థిక వ్యవహారాల కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన విశ్వజిత్ సహాయ్.
తేదీ: మే 1, 2026.
సర్వీస్: 1990 బ్యాచ్ IDAS అధికారి.
గత పదవి: కంట్రోలర్ జనరల్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ అకౌంట్స్ (CGDA).
ప్రాముఖ్యత: రక్షణ రంగ ఆర్థిక పాలన మరియు వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలను పటిష్టం చేయడం.
భారతదేశ కరెన్సీ నిర్వహణలో ఒక కీలక మైలురాయి నమోదైంది. చలామణి నుంచి ఉపసంహరించుకున్న రూ. 2,000 నోట్లలో 98.47 శాతం తిరిగి బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థకు చేరుకున్నాయని రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ప్రకటించింది. మూడేళ్ల క్రితం ప్రారంభమైన ఈ ఉపసంహరణ ప్రక్రియ అత్యంత సులభంగా, విజయవంతంగా ముగిసిందని ఆర్బీఐ తెలిపింది.
ఆర్బీఐ తన కరెన్సీ మేనేజ్మెంట్ వ్యూహంలో భాగంగా మే 19, 2023న రూ. 2,000 నోట్లను చలామణి నుంచి ఉపసంహరించుకుంటున్నట్లు ప్రకటించింది.
ఉపసంహరణ సమయానికి మార్కెట్లో దాదాపు ₹3.56 లక్షల కోట్ల విలువైన రూ. 2,000 నోట్లు చలామణిలో ఉన్నాయి.
గతంలో జరిగిన నోట్ల రద్దులా కాకుండా, ఈ ప్రక్రియలో నోట్ల చెల్లుబాటును రద్దు చేయలేదు. కేవలం చలామణిని క్రమంగా తగ్గించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
తాజా నివేదిక ప్రకారం, ఏప్రిల్ 30, 2026 నాటికి మార్కెట్లో ఉన్న రూ. 2,000 నోట్ల విలువ ₹3.56 లక్షల కోట్ల నుంచి కేవలం ₹5,451 కోట్లకు పడిపోయింది. మెజారిటీ ప్రజలు అధికారిక మార్గాల ద్వారా తమ వద్ద ఉన్న నోట్లను డిపాజిట్ చేయడం లేదా మార్పిడి చేసుకోవడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.
ప్రజలకు ఎలాంటి ఇబ్బందులు కలగకుండా ఆర్బీఐ ఈ క్రింది సౌకర్యాలను కల్పించింది.
దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న 19 ఆర్బీఐ ప్రాంతీయ కార్యాలయాల్లో నోట్ల మార్పిడికి అవకాశం కల్పించింది.
ప్రారంభ దశలో అన్ని వాణిజ్య బ్యాంకుల ద్వారా డిపాజిట్లు, మార్పిడిని అనుమతించింది.
రూ. 2,000 నోట్లు ఇప్పటికీ చట్టబద్ధమైనవే (Legal Tender) అని కేంద్ర బ్యాంకు స్పష్టం చేసింది. అంటే ఇవి లావాదేవీలకు చెల్లుతాయి, కానీ ఆర్బీఐ వీటిని తిరిగి చలామణిలోకి పంపదు.
క్లీన్ నోట్ పాలసీని ప్రోత్సహించడం మరియు అధిక విలువ కలిగిన నోట్లపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం.
డిజిటల్ చెల్లింపులను ప్రోత్సహించడం మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థలో పారదర్శకతను పెంచడం.
పాత నోట్ల స్థానంలో మెరుగైన నాణ్యత గల కరెన్సీని అందుబాటులోకి తీసుకురావడం.
అంశం: 98.47% రూ. 2,000 నోట్లు ఆర్బీఐకి వాపస్.
ప్రస్తుత నిల్వ: ₹5,451 కోట్లు (ఏప్రిల్ 30, 2026 నాటికి).
ఉపసంహరణ ప్రారంభం: మే 19, 2023.
స్థితి: చట్టబద్ధమైనవి (Legal Tender) కానీ చలామణిలో ఉండవు.
ప్రభుత్వ పాలనలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మరియు ఆర్థిక క్రమశిక్షణను పెంపొందించే లక్ష్యంతో లోక్సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లా 2026-27 కాలానికి గాను నాలుగు ప్రధాన పార్లమెంటరీ కమిటీలను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. ఈ కమిటీల పదవీకాలం మే 1, 2026 నుంచి ప్రారంభమై ఏప్రిల్ 30, 2027 వరకు (ఒక సంవత్సరం) కొనసాగుతుంది.
1. అంచనాల కమిటీ (Committee of Estimates):
అధ్యక్షుడు: సంజయ్ జైస్వాల్.
సభ్యులు: దీనిలో కేవలం లోక్సభ నుంచి మాత్రమే 30 మంది సభ్యులు ఉంటారు.
విధి: ప్రభుత్వ నిధుల కేటాయింపులు, వ్యయాలను పరిశీలించడం. ప్రభుత్వ పనితీరును మెరుగుపరచడానికి మరియు అనవసర ఖర్చులను తగ్గించడానికి తగిన సూచనలు చేస్తుంది.
2. ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ (Public Accounts Committee - PAC):
అధ్యక్షుడు: కె. సి. వేణుగోపాల్.
సభ్యులు: మొత్తం 22 మంది (లోక్సభ నుంచి 15 మంది, రాజ్యసభ నుంచి 7 మంది).
విధి: భారత అకౌంటెంట్ మరియు ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) సమర్పించిన నివేదికల ఆధారంగా ప్రభుత్వ వ్యయాలను తనిఖీ చేస్తుంది. ప్రజాస్వామ్య విలువల ప్రకారం, సాంప్రదాయకంగా ఈ కమిటీకి ప్రతిపక్ష సభ్యుడు అధ్యక్షత వహిస్తారు.
3. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల కమిటీ (Committee on Public Undertakings):
అధ్యక్షుడు: బైజయంత్ పాండా.
సభ్యులు: మొత్తం 22 మంది (లోక్సభ-15, రాజ్యసభ-7).
విధి: ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల (PSUs) పనితీరును సమీక్షించడం. ఇవి జాతీయ లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా మరియు సమర్థవంతంగా పనిచేస్తున్నాయో లేదో తనిఖీ చేస్తుంది.
4. ఎస్సీ, ఎస్టీ సంక్షేమ కమిటీ (Committee on Welfare of SCs and STs):
అధ్యక్షుడు: ఫగ్గన్ సింగ్ కులస్తే.
సభ్యులు: మొత్తం 30 మంది (లోక్సభ-20, రాజ్యసభ-10).
విధి: షెడ్యూల్డ్ కులాలు మరియు తెగల హక్కులను కాపాడటం మరియు ప్రభుత్వం అమలు చేసే సంక్షేమ పథకాలు వారికి చేరువయ్యేలా చూడటం.
పార్లమెంటరీ కమిటీలు భారత రాజ్యాంగంలోని నిబంధనల ప్రకారం పనిచేస్తాయి. ఇవి బ్రిటిష్ పార్లమెంటు విధానం నుంచి స్వీకరించబడ్డాయి.
ఆర్టికల్ 105: పార్లమెంటు సభలు, వాటి సభ్యులు మరియు కమిటీల అధికారాలు, విశేషాధికారాల గురించి తెలుపుతుంది.
ఆర్టికల్ 118: పార్లమెంటులోని ప్రతి సభ తన విధివిధానాలను మరియు వ్యాపార నిర్వహణను క్రమబద్ధీకరించుకోవడానికి స్వంత నియమాలను రూపొందించుకోవచ్చని తెలుపుతుంది.
స్థాయీ కమిటీలు (Standing Committees): ఇవి శాశ్వత స్వభావాన్ని కలిగి ఉండి, ప్రతి సంవత్సరం పునర్వ్యవస్థీకరించబడతాయి.
తాత్కాలిక కమిటీలు (Ad hoc Committees): ఇవి నిర్దిష్ట ప్రయోజనం కోసం ఏర్పాటు చేయబడతాయి మరియు పని పూర్తయిన తర్వాత రద్దు చేయబడతాయి.
అంశం: 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి పార్లమెంటరీ కమిటీల పునర్వ్యవస్థీకరణ.
అధికారం: లోక్సభ స్పీకర్ (ఓం బిర్లా).
పదవీకాలం: ఒక సంవత్సరం (మే 1, 2026 నుంచి ఏప్రిల్ 30, 2027 వరకు).
ముఖ్యమైనవి: PAC కి కె.సి. వేణుగోపాల్, అంచనాల కమిటీకి సంజయ్ జైస్వాల్ అధ్యక్షులుగా వ్యవహరిస్తారు.
భారత పురుషుల బ్యాడ్మింటన్ జట్టు థామస్ కప్ 2026లో అద్భుత ప్రదర్శనతో మరోసారి చరిత్ర సృష్టించింది. డెన్మార్క్లోని హోర్సెన్స్లో జరిగిన క్వార్టర్ ఫైనల్స్లో చైనీస్ తైపీపై 3-0 తేడాతో ఘనవిజయం సాధించి, సెమీఫైనల్లోకి దూసుకెళ్లింది. ఈ విజయంతో భారత్ కనీసం కాంస్య పతకాన్ని ఖాయం చేసుకుంది. 2022లో చారిత్రాత్మక టైటిల్ గెలిచిన తర్వాత, భారత్ ఈ టోర్నీలో సెమీస్కు చేరుకోవడం ఇది రెండోసారి మాత్రమే.
1. లక్ష్య సేన్ సంచలన విజయం:
భారత్ తరపున మొదటి మ్యాచ్లో బరిలోకి దిగిన లక్ష్య సేన్, ప్రపంచ 6వ ర్యాంకర్ చౌ తియెన్-చెన్పై ఉత్కంఠభరిత విజయం సాధించారు. తొలి సెట్ ఓడిపోయినప్పటికీ, అద్భుతమైన పట్టుదలతో 18-21, 22-20, 21-17 స్కోరుతో విజయం సాధించి భారత్కు 1-0 ఆధిక్యాన్ని అందించారు.
2. సాత్విక్-చిరాగ్ జోడీ జోరు:
ప్రపంచ నంబర్ 4 జంట సాత్విక్సాయిరాజ్ రంకిరెడ్డి మరియు చిరాగ్ శెట్టి తమ ఫామ్ను కొనసాగించారు. వీరు వాంగ్ చి-లిన్ మరియు చియు హిసియాంగ్-చియే జంటను 23-21, 19-21, 21-12 తేడాతో ఓడించి భారత్ ఆధిక్యాన్ని 2-0కు పెంచారు.
3. ఆయుష్ శెట్టి అద్భుత ప్రదర్శన:
తర్వాతి మ్యాచ్లో యువ ఆటగాడు ఆయుష్ శెట్టి సంచలనం సృష్టించారు. ఆల్ ఇంగ్లండ్ ఛాంపియన్ లిన్ చున్-యిని 21-16, 21-17 స్కోరుతో ఓడించి భారత్కు 3-0తో తిరుగులేని విజయాన్ని అందించారు.
బ్యాడ్మింటన్ వరల్డ్ కప్: దీనిని బ్యాడ్మింటన్ ప్రపంచ కప్గా పరిగణిస్తారు. ఇది పురుషుల బ్యాడ్మింటన్ జట్ల మధ్య జరిగే ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్.
నిర్వహణ: బ్యాడ్మింటన్ వరల్డ్ ఫెడరేషన్ (BWF) ప్రతి రెండేళ్లకు ఒకసారి దీనిని నిర్వహిస్తుంది.
భారత్ రికార్డు: 2022లో భారత్ తొలిసారిగా థామస్ కప్ టైటిల్ను గెలిచి ప్రపంచ దేశాలను ఆశ్చర్యపరిచింది.
అంశం: థామస్ కప్ 2026 సెమీఫైనల్కు చేరుకున్న భారత జట్టు.
వేదిక: హోర్సెన్స్, డెన్మార్క్.
ఎవరిపై విజయం: చైనీస్ తైపీ (3-0).
ప్రాముఖ్యత: భారత్ కనీసం కాంస్య పతకాన్ని ఖాయం చేసుకుంది. లక్ష్య సేన్, సాత్విక్-చిరాగ్ మరియు ఆయుష్ శెట్టి కీలక పాత్ర పోషించారు.
కేంద్ర సూక్ష్మ, చిన్న మరియు మధ్య తరహా పరిశ్రమల (MSME) మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శిగా సీనియర్ ఐఏఎస్ అధికారి భరత్ ఖేరా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. 1995 బ్యాచ్కు చెందిన హిమాచల్ ప్రదేశ్ క్యాడర్ ఐఏఎస్ అధికారి అయిన ఈయనకు పరిపాలనా రంగంలో మూడు దశాబ్దాలకు పైగా విశేష అనుభవం ఉంది. భారత జీడీపీలో 30 శాతానికి పైగా వాటా కలిగి, దేశ ఆర్థిక వృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న ఎంఎస్ఎంఈ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించనున్నారు.
భరత్ ఖేరా తన కెరీర్లో కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలలో పలు కీలక పదవులను నిర్వహించారు.
కేంద్ర స్థాయిలో:
వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖ: ఎంఎస్ఎంఈ కార్యదర్శిగా రాకముందు ఆయన ఈ శాఖలో అదనపు కార్యదర్శిగా పనిచేశారు.
రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (2014-2020): జాయింట్ సెక్రటరీగా భారత వైమానిక దళ వ్యవహారాలు, బోర్డర్ రోడ్స్ ఆర్గనైజేషన్ (BRO) ప్రాజెక్టులను పర్యవేక్షించారు. అలాగే 2017-2020 మధ్య రిపబ్లిక్ డే వేడుకల సమన్వయకర్తగా వ్యవహరించారు.
రక్షణ రంగ పీఎస్యూలు: మజగాన్ డాక్, గోవా షిప్యార్డ్ వంటి ప్రముఖ రక్షణ రంగ సంస్థల బోర్డు సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
క్యాబినెట్ సెక్రటేరియట్: జాయింట్ సెక్రటరీగా వాణిజ్యం, పరిశ్రమలు మరియు సాంకేతిక విభాగాలను నిర్వహించడమే కాకుండా, కోవిడ్-19 సమయంలో విధానపరమైన నిర్ణయాల్లో భాగస్వామి అయ్యారు.
హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర స్థాయిలో:
రాష్ట్ర హోం సెక్రటరీగా, పబ్లిక్ వర్క్స్, పవర్, ఎక్సైజ్ మరియు సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖలకు ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీగా పనిచేశారు.
హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రికి ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీగా కూడా సేవలందించారు.
ఆయన పరిపాలనా దక్షతకు బలమైన విద్యా నేపథ్యం తోడైంది.
బిట్స్ పిలానీ (BITS Pilani) నుండి ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్ పూర్తి చేశారు.
సిరక్యూస్ యూనివర్సిటీ (అమెరికా) నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ పట్టా పొందారు.
ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ బిజినెస్ (ISB) నుండి అడ్వాన్స్డ్ మేనేజ్మెంట్ ప్రోగ్రామ్ పూర్తి చేశారు.
అంశం: కేంద్ర ఎంఎస్ఎంఈ (MSME) శాఖ నూతన కార్యదర్శిగా భరత్ ఖేరా నియామకం.
సర్వీస్: 1995 బ్యాచ్ ఐఏఎస్ అధికారి (హిమాచల్ ప్రదేశ్ క్యాడర్).
ప్రాముఖ్యత: భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో వెన్నెముక వంటి ఎంఎస్ఎంఈ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడం.
గత పదవి: వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖ అదనపు కార్యదర్శి.
భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖలో అత్యంత కీలకమైన కంట్రోలర్ జనరల్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ అకౌంట్స్ (CGDA) పదవిని శ్రీ అనుగ్రహ నారాయణ దాస్ చేపట్టారు. 1991 బ్యాచ్కు చెందిన ఇండియన్ డిఫెన్స్ అకౌంట్స్ సర్వీస్ (IDAS) అధికారి అయిన ఆయనకు రక్షణ ఆర్థిక నిర్వహణ మరియు ప్రజా పరిపాలనలో మూడు దశాబ్దాలకు పైగా విశేష అనుభవం ఉంది. రక్షణ వ్యయంలో ఆర్థిక పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మరియు సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడమే తన ప్రధాన లక్ష్యమని ఆయన పేర్కొన్నారు.
అనుగ్రహ నారాయణ దాస్ బలమైన విద్యా మరియు పరిపాలనా నేపథ్యాన్ని కలిగి ఉన్నారు.
ఆయన ఉత్కల్ విశ్వవిద్యాలయం మరియు యూనివర్సిటీ ఆఫ్ లుబ్లియానా (ICPE)లలో విద్యనభ్యసించారు.
ఐఐఎం బెంగళూరు (IIM Bangalore) మరియు డ్యూక్ యూనివర్సిటీ వంటి ప్రముఖ సంస్థల నుండి అడ్వాన్స్డ్ ట్రైనింగ్ పొందారు.
తన సుదీర్ఘ కెరీర్లో ఆయన వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలలో పలు బాధ్యతలను నిర్వర్తించారు:
జలవనరుల మంత్రిత్వ శాఖలో డైరెక్టర్గా పనిచేశారు.
రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖలో అదనపు ఆర్థిక సలహాదారు (Additional Financial Adviser) మరియు జాయింట్ సెక్రటరీగా వ్యవహరించారు.
ఆర్మీ హెడ్క్వార్టర్స్లో ప్రిన్సిపల్ ఇంటిగ్రేటెడ్ ఫైనాన్షియల్ అడ్వైజర్గా సేవలు అందించారు.
CGDA ప్రధాన కార్యాలయంలో స్పెషల్ CGDAగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.
బడ్జెట్ పర్యవేక్షణ, ఆడిటింగ్ వ్యవస్థలు మరియు రక్షణ కొనుగోళ్ల విధానాలపై ఆయనకు ఉన్న పట్టు CGDA బాధ్యతలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి దోహదపడనుంది.
రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో CGDA పదవి అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది. ప్రభుత్వ వ్యయంలో అతిపెద్ద వాటా కలిగిన రక్షణ రంగంలో జవాబుదారీతనాన్ని కాపాడటంలో ఈ విభాగం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
రక్షణ ఖాతాలను మరియు చెల్లింపులను నిర్వహించడం.
రక్షణ వ్యయాలను ఆడిట్ చేయడం.
ఆర్థిక క్రమశిక్షణ మరియు పారదర్శకతను నిర్ధారించడం.
రక్షణ కొనుగోలు ప్రక్రియలకు మద్దతునివ్వడం.
బడ్జెట్ కేటాయింపులు మరియు వినియోగంపై సలహాలు అందించడం.
అంశం: నూతన కంట్రోలర్ జనరల్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ అకౌంట్స్ (CGDA)గా అనుగ్రహ నారాయణ దాస్ నియామకం.
సర్వీస్: 1991 బ్యాచ్ IDAS అధికారి.
అనుభవం: రక్షణ ఆర్థిక నిర్వహణలో 30 ఏళ్లకు పైగా అనుభవం.
ప్రధాన లక్ష్యం: రక్షణ వ్యయంలో పారదర్శకత మరియు జవాబుదారీతనం పెంపు.
తూర్పు ఇండోనేషియాలోని ఉత్తర మలుకు ప్రాంతంలో ఉన్న మౌంట్ డుకోనో (Mount Dukono) అగ్నిపర్వతం ఇటీవల బద్ధలైంది. ఈ విస్ఫోటనం కారణంగా అగ్నిపర్వత శిఖరం నుంచి సుమారు 1,400 మీటర్ల ఎత్తు వరకు భారీగా బూడిద ఆకాశంలోకి ఎగసిపడింది.
స్థానం: ఇది ఇండోనేషియాలోని ఉత్తర మలుకులో ఉన్న హల్మహెరా ద్వీపంలో నెలకొని ఉన్న అత్యంత క్రియాశీల అగ్నిపర్వతం.
నిర్మాణం: ఇది ఒక సంక్లిష్టమైన అగ్నిపర్వతం (Complex Volcano). దీని శిఖరంపై బహుళ శిఖరాలు మరియు ఒకదానిపై ఒకటి ఉండే క్రేటర్లు (Craters) ఉన్నాయి.
ఎత్తు: సముద్ర మట్టానికి 1,087 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ అగ్నిపర్వతం, ఇండోనేషియాలోని 127 క్రియాశీల అగ్నిపర్వతాలలో ఒకటి.
రింగ్ ఆఫ్ ఫైర్: అధిక టెక్టోనిక్ యాక్టివిటీ ఉండే పసిఫిక్ రింగ్ ఆఫ్ ఫైర్ ప్రాంతంలో మౌంట్ డుకోనో ఉంది.
చరిత్ర: 1933లో దీని మొదటి విస్ఫోటనం నమోదైనప్పటి నుండి, ఈ అగ్నిపర్వతం తరచుగా బద్ధలవుతూ, పొగను వెలువరిస్తూ నిరంతరం వార్తల్లో నిలుస్తోంది.
పర్యావరణం: ఈ అగ్నిపర్వతం చుట్టూ ఉన్న ఉష్ణమండల వర్షారణ్యాలు (Tropical Rainforests) అనేక అరుదైన మరియు స్థానిక వృక్ష, జంతు జాతులకు నిలయంగా ఉన్నాయి.
ప్రస్తుతం అగ్నిపర్వతం నుండి వెలువడుతున్న బూడిద కారణంగా స్థానిక ప్రజలు మరియు విమానయాన సంస్థలు జాగ్రత్తగా ఉండాలని అధికారులు హెచ్చరించారు.
అంశం: మౌంట్ డుకోనో (Mount Dukono) అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం.
ప్రదేశం: హల్మహెరా ద్వీపం, ఇండోనేషియా.
బూడిద ఎత్తు: 1,400 మీటర్లు.
ప్రత్యేకత: పసిఫిక్ రింగ్ ఆఫ్ ఫైర్లో భాగంగా ఉన్న 127 క్రియాశీల అగ్నిపర్వతాలలో ఒకటి.
భారత నౌకాదళం తన యుద్ధ సామర్థ్యాన్ని మరింత పటిష్టం చేసుకుంది. ప్రాజెక్ట్ 17A (Project 17A)లో భాగంగా నిర్మించిన ఆరవ యుద్ధనౌక 'ఐఎన్ఎస్ మహేంద్రగిరి' (INS Mahendragiri) ముంబైలోని మజగాన్ డాక్ షిప్బిల్డర్స్ లిమిటెడ్ (MDSL)లో భారత నావికాదళానికి అధికారికంగా అందజేయబడింది. దేశీయంగా రూపొందించిన ఈ యుద్ధనౌక సముద్ర సరిహద్దుల్లో ఎదురయ్యే సవాళ్లను ధీటుగా ఎదుర్కోనుంది.
ప్రాజెక్ట్ విశేషం: ఇది నీలగిరి క్లాస్ (ప్రాజెక్ట్ 17A)లో నిర్మించిన ఆరవ నౌక.
రూపకల్పన: దీనిని భారత నౌకాదళానికి చెందిన 'వార్షిప్ డిజైన్ బ్యూరో' (WDB) రూపొందించింది.
నిర్మాణం: ముంబైలోని మజగాన్ డాక్ షిప్బిల్డర్స్ లిమిటెడ్ (MDSL) ఈ నౌకను నిర్మించింది.
చోదక వ్యవస్థ: ఈ నౌకలో 'కంబైన్డ్ డీజిల్ లేదా గ్యాస్' (CODOG) అనే అత్యాధునిక చోదక వ్యవస్థను అమర్చారు.
సాంకేతికత: దీనిలో డీజిల్ ఇంజన్ మరియు గ్యాస్ టర్బైన్ ఉంటాయి. వీటితో పాటు అత్యాధునిక 'ఇంటిగ్రేటెడ్ ప్లాట్ఫారమ్ మేనేజ్మెంట్ సిస్టమ్' (IPMS) కూడా ఉంది.
ఆయుధ సంపత్తి: ఈ నౌకలో యాంటీ-సర్ఫేస్, యాంటీ-ఎయిర్ మరియు యాంటీ-సబ్ మెరైన్ వార్ఫేర్ సిస్టమ్స్ వంటి శక్తివంతమైన ఆయుధాలు మరియు సెన్సార్లు ఉన్నాయి.
సముద్ర రంగంలో ఎదురయ్యే ప్రస్తుత మరియు భవిష్యత్ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి రూపొందించిన బహుళ ప్రయోజక ప్లాట్ఫారమ్లు ఇవి. ఈ ప్రాజెక్ట్లో భాగంగా ఇప్పటికే ఐదు నౌకలు నౌకాదళానికి అందాయి.
ఇప్పటికే అందిన నౌకలు:
- ఐఎన్ఎస్ నీలగిరి
- ఐఎన్ఎస్ హిమగిరి
- ఐఎన్ఎస్ ఉదయగిరి
- ఐఎన్ఎస్ తారాగిరి
- ఐఎన్ఎస్ వింధ్యగిరి
అత్యాధునిక ఆయుధాలు: ఈ నౌకల్లో MF-STAR యాక్టివ్ ఫేజ్డ్ అర్రే రాడార్, బ్రహ్మోస్ సూపర్ సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణులు మరియు బరాక్-8 లాంగ్ రేంజ్ ఉపరితలం నుండి గాలిలోకి ప్రయోగించే క్షిపణులు అమర్చబడి ఉంటాయి. ఇవి గాలిలో, సముద్రంపై మరియు సముద్రం లోపల శత్రువులను తుదముట్టించడానికి అత్యంత సమర్థవంతంగా పనిచేస్తాయి.
అంశం: ఐఎన్ఎస్ మహేంద్రగిరి యుద్ధనౌక అందజేత.
నిర్మాత: మజగాన్ డాక్ షిప్బిల్డర్స్ లిమిటెడ్ (MDSL), ముంబై.
ప్రాజెక్ట్: ప్రాజెక్ట్ 17A (ఆరవ నౌక).
సామర్థ్యం: అత్యాధునిక క్షిపణులు, రాడార్లు మరియు CODOG చోదక వ్యవస్థను కలిగి ఉంది.
కరేబియన్ దేశాలతో సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకునే దిశగా భారత్ మరో కీలక అడుగు వేసింది. కరేబియన్ కమ్యూనిటీ (CARICOM) దేశాలకు చేరువయ్యే వ్యూహంలో భాగంగా, తన ప్రతిష్ఠాత్మక 'ఆరోగ్య మైత్రి' (Aarogya Maitri) పోర్టబుల్ హెల్త్కేర్ మౌలిక సదుపాయాలను భారత్ ఇటీవల జమైకాలో మోహరించింది. విపత్తు సమయాల్లో తక్షణ వైద్య సాయం అందించేందుకు ఈ వ్యవస్థ దోహదపడనుంది.
స్థానం: ఇది గ్రేటర్ యాంటిలిస్ ద్వీపసమూహంలో, పశ్చిమ-మధ్య కరేబియన్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక పెద్ద ద్వీప దేశం.
సరిహద్దులు: ఇది క్యూబాకు దక్షిణాన, హిస్పానియోలా దీవులకు (హైతీ & డొమినికన్ రిపబ్లిక్) పశ్చిమాన మరియు కేమాన్ దీవులకు వాయువ్యంగా ఉంది.
సముద్రం: ఈ దేశం చుట్టూ కరేబియన్ సముద్రం ఆవరించి ఉంటుంది.
రాజధాని: కింగ్స్టన్ (Kingston).
శీతోష్ణస్థితి: ఇక్కడ ఉష్ణమండల శీతోష్ణస్థితి ఉంటుంది. సముద్ర ప్రభావం మరియు ఈశాన్య వాణిజ్య గాలులు ఏడాది పొడవునా ఇక్కడ కీలకంగా ఉంటాయి.
పర్వతాలు: బ్లూ మౌంటైన్స్ (ఇక్కడ అత్యున్నత శిఖరం ఉంది), జాన్ క్రో మౌంటైన్స్, శాంటా క్రజ్ వంటి పర్వత శ్రేణులు ఉన్నాయి.
నదులు: రియో మిన్హో (జమైకాలో అతి పొడవైన నది), బ్లాక్ రివర్ మరియు రియో కోబ్రే ఇక్కడి ప్రధాన నదులు.
సహజ వనరులు: బాక్సైట్, జిప్సం మరియు సున్నపురాయి జమైకా యొక్క ప్రధాన సహజ వనరులు.
మానవతా దృక్పథం: ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య భద్రత మరియు విపత్తు సహాయం పట్ల భారతదేశ నిబద్ధతను చాటిచెప్పే ఒక మానవతా చొరవ.
BHISHM: ప్రాజెక్ట్ ఆరోగ్య మైత్రిలో భాగంగా రూపొందించిన భారత్ హెల్త్ ఇనిషియేటివ్ ఫర్ సహయోగ్ హిత & మైత్రి (BHISHM) అనేది ఒక వినూత్న అత్యవసర వైద్య సహాయ కార్యక్రమం.
మినీ క్యూబ్స్: దీనిలో భాగంగా అత్యవసర మందులు మరియు పరికరాలతో కూడిన కాంపాక్ట్, పోర్టబుల్ "మినీ క్యూబ్స్" ఉంటాయి. వీటిని ఏ రకమైన అత్యవసర పరిస్థితుల్లోనైనా వేగంగా తరలించి వైద్య సాయం అందించవచ్చు.
అంశం: జమైకాలో భారత్ 'ఆరోగ్య మైత్రి' వ్యవస్థ మోహరింపు.
లక్ష్యం: కరేబియన్ దేశాలకు (CARICOM) అత్యవసర వైద్య సాయం అందించడం.
సాంకేతికత: BHISHM మినీ క్యూబ్స్ (పోర్టబుల్ మెడికల్ ఎయిడ్).
జమైకా రాజధాని: కింగ్స్టన్.
దేశీయంగా కీలక ఖనిజాల సరఫరాను మెరుగుపరచడం మరియు పర్యావరణ హితమైన రీసైక్లింగ్ను ప్రోత్సహించే దిశగా కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖ కీలక అడుగు వేసింది. 'కీలక ఖనిజాల రీసైక్లింగ్ ప్రోత్సాహక పథకం' (Incentive Scheme for Promotion of Critical Mineral Recycling) కింద 58 కంపెనీలను అర్హులుగా గుర్తిస్తూ ఇటీవల ఆమోదం తెలిపింది.
మిషన్: ఇది నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ (NCMM) లో ఒక భాగం. కీలక ఖనిజాల విషయంలో విదేశాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, స్వయం సమృద్ధి సాధించడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
కాలపరిమితి: ఈ పథకం 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి 2030-31 వరకు మొత్తం ఆరేళ్ల పాటు అమలులో ఉంటుంది.
ముడి పదార్థాలు: ఈ-వేస్ట్ (e-waste), లిథియం అయాన్ బ్యాటరీ (LIB) స్క్రాప్ మరియు ఇతర రకాల స్క్రాప్ల నుంచి ఖనిజాలను సేకరించే కంపెనీలకు ఈ పథకం వర్తిస్తుంది.
ప్రయోజనకారులు: పెద్ద సంస్థలతో పాటు చిన్న మరియు కొత్త రీసైక్లింగ్ స్టార్టప్లకు కూడా దీనిలో ప్రాధాన్యత కల్పించారు. పథకం కేటాయింపుల్లో మూడవ వంతు (1/3rd) నిధులు కేవలం చిన్న యూనిట్ల కోసమే కేటాయించబడ్డాయి.
పెట్టుబడి: కొత్తగా యూనిట్లను ఏర్పాటు చేసేవారికే కాకుండా, ఉన్న యూనిట్లను విస్తరించేవారికి (Expansion), ఆధునీకరించేవారికి (Modernization) కూడా ప్రోత్సాహకాలు అందుతాయి.
అసలైన రీసైక్లింగ్: కేవలం 'బ్లాక్ మాస్' (Black Mass) ఉత్పత్తి చేసేవారికి కాకుండా, స్క్రాప్ నుండి నేరుగా కీలక ఖనిజాలను వెలికితీసే (Actual Extraction) కంపెనీలకు మాత్రమే ఈ ప్రోత్సాహకాలు లభిస్తాయి.
క్యాపిటల్ సబ్సిడీ: నిర్ణీత గడువులోగా ఉత్పత్తిని ప్రారంభించే ప్రాజెక్టులకు ప్లాంట్ మరియు యంత్రాలపై 20% మూలధన సబ్సిడీ లభిస్తుంది.
ఆపరేషనల్ సబ్సిడీ: అమ్మకాల పెరుగుదల ఆధారంగా నిర్వహణ సబ్సిడీని రెండు విడతల్లో అందజేస్తారు. రెండో ఏడాదిలో 40%, ఐదో ఏడాదిలో 60% చొప్పున దీనిని చెల్లిస్తారు.
పరిమితి: ఎక్కువ మందికి లబ్ధి చేకూర్చేందుకు సబ్సిడీ పరిమితిని విధించారు. పెద్ద సంస్థలకు గరిష్టంగా ₹50 కోట్లు, చిన్న సంస్థలకు ₹25 కోట్లుగా ప్రోత్సాహకాన్ని నిర్ణయించారు. దీనిలో ఆపరేటింగ్ సబ్సిడీ పరిమితి వరుసగా ₹10 కోట్లు మరియు ₹5 కోట్లుగా ఉంది.
అంశం: కీలక ఖనిజాల రీసైక్లింగ్ ప్రోత్సాహక పథకం కింద 58 కంపెనీల ఎంపిక.
మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖ.
కాలపరిమితి: 2025-26 నుంచి 2030-31 (6 ఏళ్లు).
లక్ష్యం: దేశీయ ఖనిజ సరఫరా మరియు రీసైక్లింగ్ పటిష్టం చేయడం.
అంతరిక్ష పరిశోధనల్లో చైనాకు చెందిన డాంపే (DAMPE) స్పేస్ టెలిస్కోప్ తాజాగా ఒక అద్భుతమైన విషయాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చింది. హైడ్రోజన్ మరియు హీలియం వంటి కాస్మిక్ కిరణాల త్వరణం (Acceleration)పై పరిశోధనలు చేసిన ఈ శాటిలైట్, ఒక నిర్దిష్ట అధిక-శక్తి స్థాయికి (High-energy threshold) చేరుకోగానే ఈ కిరణాల తీవ్రత చాలా వేగంగా తగ్గిపోతున్నట్లు గుర్తించింది.
పరిచయం: డాంపే (Dark Matter Particle Explorer) అనేది చైనా ప్రయోగించిన మొట్టమొదటి ఖగోళ ఉపగ్రహం. దీనికి చైనా పురాణ గాథల్లోని పాత్ర పేరు మీదుగా 'వూకాంగ్' (Wukong) అని నామకరణం చేశారు.
ప్రయోగం: ఈ ఉపగ్రహాన్ని డిసెంబర్ 17, 2015న భూమికి 500 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న సూర్య-సమకాలీన ధ్రువ కక్ష్యలోకి (Sun-synchronous orbit) ప్రయోగించారు.
ప్రధాన లక్ష్యం: అంతరిక్షంలోని ఎలక్ట్రాన్లు మరియు ఫోటాన్లను అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో కొలవడం ద్వారా డార్క్ మేటర్ (Dark Matter) ఉనికిని గుర్తించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
సామర్థ్యం: ఇది అధిక-శక్తి కలిగిన గామా కిరణాలు, ఎలక్ట్రాన్లు మరియు కాస్మిక్ కిరణాలను గుర్తించే శక్తివంతమైన స్పేస్ టెలిస్కోప్.
గణాంకాలు: ప్రయోగించినప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు ఈ శాటిలైట్ సుమారు 18.5 బిలియన్ల హై-ఎనర్జీ పార్టికల్ ఈవెంట్లను రికార్డ్ చేసింది.
ఈ శాటిలైట్ ద్వారా సేకరించిన డేటా, హై-ఎనర్జీ కాస్మిక్ కిరణాల పుట్టుక మరియు అవి అంతరిక్షంలో ప్రయాణించే విధానాన్ని (Propagation mechanism) అర్థం చేసుకోవడంలో శాస్త్రవేత్తలకు ఎంతో సహాయపడుతోంది. అంతేకాకుండా, గామా ఖగోళ శాస్త్రంలో (High-energy gamma astronomy) కొత్త ఆవిష్కరణలకు ఇది మార్గం సుగమం చేస్తోంది.
అంశం: డాంపే (DAMPE) శాటిలైట్ ద్వారా కాస్మిక్ కిరణాల అధ్యయనం.
శాటిలైట్ పేరు: వూకాంగ్ (Wukong).
దేశం: చైనా.
ప్రధాన ఉద్దేశ్యం: డార్క్ మేటర్ (Dark Matter) గుర్తింపు మరియు కాస్మిక్ కిరణాల విశ్లేషణ.
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(25.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(26.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(27.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(28.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(29.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(30.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(01.05.2026) తెలుగులో..
☛Follow our YouTube Channel (Click Here)
☛ Follow our Facebook Page (Click Here)
☛ Follow our Instagram Page (Click Here)
☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)
☛ Join our Telegram Channel (Click Here)

