• గడ్డకట్టే చలి ప్రాంతాల్లో నివసించే 'కారిబో' (Caribou) జింకల జనాభా భవిష్యత్తులో తీవ్ర సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కోబోతోందని పరిశోధకులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

• ఆర్కిటిక్ ప్రాంతమంతటా ఇవి ఆహారంగా తీసుకునే 'లైకెన్' (Lichen - ఒక రకమైన శైవలం/శిలీంధ్రం) నిల్వలు క్రమంగా తగ్గిపోతుండటమే దీనికి ప్రధాన కారణమని తాజా అధ్యయనం వెల్లడించింది. దీనివల్ల శీతాకాలంలో ఇవి ఆకలితో అలమటించే ప్రమాదం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు.

• పరిచయం: ఇది జింక జాతికి (Cervidae family) చెందిన ఒక విలక్షణమైన జంతువు. వీటిని ఉత్తర అమెరికాలో 'కారిబో' అని, యూరప్ మరియు ఆసియాలో 'రైన్ డీర్' (Reindeer) అని పిలుస్తారు.
• శాస్త్రీయ నామం: ర్యాంగిఫర్ టరాండస్ (Rangifer tarandus).
• ఆవాసం: ఇవి ప్రధానంగా ఆర్కిటిక్, సబ్-ఆర్కిటిక్, టండ్రా మరియు పర్వత ప్రాంతాలలో నివసిస్తాయి.
• వ్యాప్తి: గ్రీన్‌ల్యాండ్, స్కాండినేవియా, రష్యా, అలాస్కా మరియు కెనడా దేశాల్లో ఇవి విస్తరించి ఉన్నాయి.

• ఆహార కొరత: శీతాకాలంలో కారిబోలకు 'లైకెన్' ప్రధాన ఆహారం. అయితే శీతోష్ణస్థితి మార్పుల (Climate Change) వల్ల లైకెన్ పెరుగుదల క్షీణిస్తోంది, ఇది కారిబోల సంతానోత్పత్తి మరియు మనుగడపై ప్రభావం చూపుతోంది.
• వలసలు: ఆహారం కోసం ఇవి వేల కిలోమీటర్లు వలస వెళ్లే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. భూమిపై అత్యంత దూరం వలస వెళ్లే భూచర జంతువులలో ఇవి ఒకటి.
• భౌతిక ధర్మాలు: వీటి గిట్టలు (Hooves) మంచులో నడవడానికి మరియు ఆహారం కోసం మంచును తవ్వడానికి అనువుగా వెడల్పుగా ఉంటాయి.

• IUCN రెడ్ లిస్ట్: ప్రమాదస్థితిలో ఉన్న జాతి (Vulnerable).
• ప్రధాన ముప్పులు: నివాస ప్రాంతాల విధ్వంసం (Habitat destruction), గ్లోబల్ వార్మింగ్ మరియు వేట.

• వార్త: లైకెన్ కొరత కారణంగా కారిబో జనాభా క్షీణతపై ఆందోళన.
• శాస్త్రీయ నామం: Rangifer tarandus.
• IUCN హోదా: Vulnerable (ప్రమాద అంచున ఉన్నవి).
• ప్రధాన ఆహారం: లైకెన్ (Lichen).
• ప్రాంతం: ఆర్కిటిక్ మరియు టండ్రా మండలాలు.

• మైసూర్‌లోని చాముండి కొండలపై ఎటువంటి నిర్మాణ పనులు చేపట్టకూడదని గతంలో ఇచ్చిన కోర్టు ఉత్తర్వులను ధిక్కరించడంపై కర్ణాటక హైకోర్టు రాష్ట్ర ప్రభుత్వంపై అసహనం వ్యక్తం చేసింది. పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు చారిత్రక కట్టడాల రక్షణ దృష్ట్యా ఈ అంశం ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారింది.

• స్థానం: కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని మైసూర్ నగరానికి సుమారు 13 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న చాముండి కొండల పైన ఈ ఆలయం ఉంది.
• అధినేత: ఈ ఆలయం దుర్గాదేవి అవతారమైన చాముండేశ్వరి దేవికి అంకితం చేయబడింది.
• చరిత్ర: ఈ ఆలయ మూల విరాట్టును 12వ శతాబ్దంలో హోయసల రాజులు ప్రతిష్టించారని, ఆ తర్వాత 17వ శతాబ్దంలో విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో అభివృద్ధి చెందిందని చరిత్ర చెబుతోంది.
• మెట్లు: కొండ పైకి చేరుకోవడానికి సుమారు 1000 రాతి మెట్లు ఉంటాయి. వీటిని 17వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో మైసూర్ మహారాజు దొడ్డ దేవరాజ నిర్మించారు.
• ప్రాముఖ్యత: ఈ క్షేత్రం అత్యంత పవిత్రమైన 18 మహా శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా విరాజిల్లుతోంది.

• శైలి: ఈ ఆలయాన్ని సాంప్రదాయ ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప శైలిలో నిర్మించారు.
• నిర్మాణం: ఆలయం చతుర్భుజ ఆకారంలో ఉంటుంది. ఇందులో ప్రధాన ద్వారం, నవరంగ హాల్, అంతరాళ మండపం, గర్భాలయం మరియు ప్రాకారం ఉంటాయి.
• గోపురం: ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఏడు అంతస్తుల గోపురం (Gopura) పర్యాటకులను ఆకట్టుకుంటుంది. గర్భాలయం పైన చిన్న 'విమానం' ఉంటుంది.
• శిల్పకళ: గోపురంపై వివిధ దేవతామూర్తులు మరియు పురాణ గాథలకు సంబంధించిన రంగురంగుల శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. ఇది మైలు దూరం నుండే కనిపిస్తుంది.
• వెండి తలుపులు: గర్భాలయ ప్రవేశ ద్వారం వెండి తాపడంతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. దీనిపై అమ్మవారి వివిధ రూపాల చిత్రాలు ఉన్నాయి.

• వార్త: చాముండి హిల్స్ నిర్మాణాలపై కోర్టు ఉత్తర్వుల ఉల్లంఘనపై హైకోర్టు ఆగ్రహం.
• ప్రదేశం: మైసూర్, కర్ణాటక.
• శైలి: ద్రావిడ శైలి.
• పీఠం: 18 మహా శక్తి పీఠాలలో ఒకటి.
• సమీప నగరం: మైసూర్ (ప్యాలెస్ సిటీ).

• స్పెయిన్ భూభాగంలోని కానరీ ఐలాండ్స్‌లో ఘోర ప్రమాదం సంభవించింది. బ్రిటిష్ పర్యాటకులతో వెళ్తున్న ఒక బస్సు పర్వత మార్గంలో ప్రయాణిస్తుండగా అదుపుతప్పి లోతైన లోయలో పడిపోయింది. ఈ ప్రమాదంలో ఒకరు అక్కడికక్కడే మరణించగా, మరో 27 మంది తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. క్షతగాత్రులను సమీప ఆసుపత్రులకు తరలించి చికిత్స అందిస్తున్నారు.

• స్థానం: ఇవి ఉత్తర అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలోని మకరోనేషియా ప్రాంతంలో, ఆఫ్రికా వాయువ్య తీరానికి సమీపంలో ఉన్న ఒక ద్వీపసమూహం.
• రాజకీయ హోదా: భౌగోళికంగా ఇవి ఆఫ్రికా ఖండానికి దగ్గరగా ఉన్నప్పటికీ, రాజకీయంగా మరియు ఆర్థికంగా ఇవి స్పెయిన్ (యూరప్) ఆధీనంలో ఉన్నాయి. ఇది స్పెయిన్ యొక్క అత్యంత దక్షిణాన ఉన్న స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రాంతం.
• దూరం: ఇది మొరాకో తీరం నుండి కేవలం 100 కి.మీ దూరంలో మరియు స్పెయిన్ ప్రధాన భూభాగానికి నైరుతి దిశలో ఉంటుంది.

• ప్రధాన ద్వీపాలు: లాంజరోట్, ఫ్యూర్టెవెంచురా, గ్రాన్ కెనారియా మరియు టెనెరిఫే ఇక్కడి అతిపెద్ద ద్వీపాలు.
• టెనెరిఫే (Tenerife): ఇది ఈ ద్వీపసమూహంలోనే అతిపెద్దది (2,034 చ.కి.మీ). స్పెయిన్‌లో ఇది అత్యధిక జనాభా కలిగిన ద్వీపం. ఇక్కడే స్పెయిన్ యొక్క అత్యున్నత శిఖరం 'టెయిడ్' (Teide) ఉంది.
• రాజధాని: శాంటా క్రజ్ డి టెనెరిఫే.
• అగ్నిపర్వతాలు: ఇవన్నీ మిలియన్ల ఏళ్ల క్రితం అగ్నిపర్వత పేలుళ్ల ద్వారా ఏర్పడ్డాయి. ఆధునిక కాలంలో స్పెయిన్‌లో అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం సంభవించిన ఏకైక ప్రాంతం ఇదే.
• నల్లటి ఇసుక: ఇక్కడి అగ్నిపర్వత స్వభావం కారణంగా, చాలా బీచ్‌లలో ఇసుక నలుపు రంగులో ఉంటుంది.

• అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలో ఉండటం మరియు ఆఫ్రికా, యూరప్, అమెరికా ఖండాలకు సమీపంలో ఉండటం వల్ల ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన పర్యాటక కేంద్రంగా మారింది. ఇక్కడి ఎడారి మరియు ఉష్ణమండల వాతావరణం పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తుంది.

• వార్త: కానరీ ఐలాండ్స్‌లో బ్రిటిష్ పర్యాటకుల బస్సు ప్రమాదం.
• దేశం: స్పెయిన్.
• అత్యున్నత శిఖరం: మౌంట్ టెయిడ్ (స్పెయిన్ మొత్తంలోనే ఎత్తైనది).
• ప్రత్యేకత: అగ్నిపర్వతాల వల్ల ఏర్పడిన నల్లటి ఇసుక బీచ్‌లు.
• ఖండాల అనుసంధానం: ఆఫ్రికా తీరానికి దగ్గరగా ఉన్న యూరోపియన్ భూభాగం.

• తమిళనాడులోని తంజావూరు జిల్లా చుట్టుపక్కల ఉన్న వరి పొలాల్లో అరుదైన 'వుల్లీ-నెక్డ్ స్టార్క్' (Woolly-Necked Stork) పక్షులు కనిపిస్తున్నాయి. సాధారణంగా ఉత్తర భారతదేశంలో ఎక్కువగా కనిపించే ఈ పక్షులు, ఇప్పుడు దక్షిణాదిలోని తడి పొలాల్లో దర్శనమివ్వడం పర్యావరణ సమతుల్యతకు చిహ్నంగా భావిస్తున్నారు.

• పరిచయం: దీనిని తెలుగులో 'బొచ్చు మెడ కొంగ' అని పిలవవచ్చు. దీనికి 'వైట్-నెక్డ్ స్టార్క్' లేదా 'బిషప్ స్టార్క్' అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. ఇది సికోనిడే (Ciconiidae) కుటుంబానికి చెందిన పెద్ద నీటి పక్షి.
• శాస్త్రీయ నామం: సికోనియా ఎపిస్కోపస్ (Ciconia episcopus).
• ఆవాసం: ఇది ఒక ఉష్ణమండల జాతి. ఇవి ఆఫ్రికా మరియు ఆసియా దేశాలైన ఇండియా నుంచి ఇండోనేషియా వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి.
• వ్యాప్తి: భారతదేశంలో ఇవి ఎక్కువగా ఉత్తర రాష్ట్రాలలో కనిపిస్తాయి. ఇవి ప్రధానంగా గడ్డి భూములు, వరి పొలాలు, నదీ తీరాలు మరియు చిత్తడి నేలల్లో నివసించడానికి ఇష్టపడతాయి.

• రూపం: ఈ పక్షి మెడ భాగం తెల్లటి ఉన్ని (Woolly) వలె మెత్తటి ఈకలతో కప్పబడి ఉంటుంది. మెడ మరియు పొత్తికడుపు మినహా మిగిలిన శరీరం అంతా నలుపు రంగులో ఉంటుంది. రెక్కల పైభాగం ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో మెరుస్తూ ఉంటుంది.
• ప్రయాణం: ఇవి వేడి గాలి తరంగాల (Thermals) సహాయంతో రెక్కలు ఆడిస్తూ సుదీర్ఘ దూరం ప్రయాణించగలవు.
• ఆహారం: ఇవి మాంసాహారులు. చేపలు, కప్పలు, పాములు, బల్లులు, పెద్ద కీటకాలు మరియు పీతలను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి. నీటిలో నెమ్మదిగా నడుస్తూ ఆహారాన్ని వేటాడుతాయి.
• సంతానోత్పత్తి: ఇవి ఒంటరిగా లేదా చిన్న సమూహాలుగా గూళ్లు కట్టుకుని నివసిస్తాయి.

• IUCN రెడ్ లిస్ట్: ఇది 'ప్రమాద అంచున ఉన్న' (Near Threatened) జాతిగా వర్గీకరించబడింది. నివాస ప్రాంతాల కాలుష్యం మరియు చిత్తడి నేలలు తగ్గిపోవడం వల్ల వీటి సంఖ్యపై ప్రభావం పడుతోంది.

• వార్త: తంజావూరు వరి పొలాల్లో వుల్లీ-నెక్డ్ స్టార్క్ గుర్తింపు.
• శాస్త్రీయ నామం: Ciconia episcopus.
• IUCN హోదా: Near Threatened.
• ప్రధాన గుర్తింపు: తెల్లటి మెత్తటి మెడ భాగం.
• ప్రాధాన్యత: ఈ పక్షులు కనిపించడం వల్ల ఆ ప్రాంత పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆరోగ్యంగా ఉందని అర్థం.

• క్షిపణి పరీక్షలతో ప్రపంచ దేశాలను గడగడలాడించే ఉత్తర కొరియా, తాజాగా హ్వాసాంగ్-11Ga (Hwasong-11Ga) క్షిపణిని విజయవంతంగా పరీక్షించింది. ఈ క్షిపణికి అత్యంత ప్రమాదకరమైన 'క్లస్టర్ మ్యూనిషన్' (Cluster Munition) వార్‌హెడ్‌ను అమర్చి పరీక్షించడం గమనార్హం. పశ్చిమ దేశాలు దీనిని KN-23 అని పిలుస్తాయి.

• రకం: ఇది తక్కువ దూర పరిధి కలిగిన బాలిస్టిక్ మిస్సైల్ (Short-range ballistic missile).
• ఇంధనం: ఇది సింగిల్-స్టేజ్, సాలిడ్-ఫ్యూయల్ (ఘన ఇంధనం) ఇంజిన్‌తో పనిచేస్తుంది.
• కొలతలు: దీని పొడవు సుమారు 7.3 మీటర్లు మరియు వ్యాసం 0.9 మీటర్లు ఉంటుంది.
• వార్‌హెడ్: ఇది సుమారు 500 కిలోల బరువున్న అణు, రసాయన లేదా సాధారణ సంప్రదాయ వార్‌హెడ్‌లను మోసుకెళ్లగలదు.
• పరిధి మరియు ఖచ్చితత్వం: ఈ క్షిపణి 600 నుండి 700 కిలోమీటర్ల దూరంలోని లక్ష్యాలను ఛేదించగలదు. దీని సీఈపీ (CEP) కేవలం 5 నుండి 30 మీటర్లు మాత్రమే, అంటే ఇది అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో లక్ష్యాన్ని తాకుతుంది.

• ఈ పరీక్షలో వాడిన క్లస్టర్ మ్యూనిషన్స్ ఆధునిక యుద్ధ తంత్రంలో అత్యంత వివాదాస్పదమైనవి. అందుకే వీటిని 'డెవిల్స్ వెపన్' (దెయ్యపు ఆయుధం) అని పిలుస్తారు.
• సామూహిక విధ్వంసం: ఒకే క్షిపణి గాలిలో ఉన్నప్పుడే వందలాది చిన్న చిన్న బాంబులను (Submunitions) విడుదల చేస్తుంది. ఇవి పెద్ద విస్తీర్ణంలో చెల్లాచెదురుగా పడి భారీ విధ్వంసాన్ని సృష్టిస్తాయి.
• విచక్షణారహితం: ఇవి సైనిక మరియు పౌర లక్ష్యాల మధ్య తేడాను గుర్తించవు. జనసాంద్రత ఉన్న ప్రాంతాల్లో వీటిని వాడితే భారీగా ప్రాణనష్టం జరుగుతుంది.
• దీర్ఘకాలిక ముప్పు: ఈ చిన్న బాంబులలో చాలా వరకు నేలపై పడినప్పుడు పేలవు. అవి అలాగే ఉండిపోయి, యుద్ధం ముగిసిన ఎన్నో ఏళ్ల తర్వాత కూడా గనుల (Landmines) వలె అమాయక ప్రజల ప్రాణాలను తీస్తుంటాయి.

• వార్త: క్లస్టర్ వార్‌హెడ్‌తో హ్వాసాంగ్-11Ga క్షిపణిని పరీక్షించిన ఉత్తర కొరియా.
• పశ్చిమ దేశాల పేరు: KN-23.
• క్షిపణి రకం: షార్ట్ రేంజ్ బాలిస్టిక్ మిస్సైల్.
• పరిధి: 600-700 కి.మీ.
• ప్రమాదం: క్లస్టర్ బాంబుల వల్ల పౌరులకు దీర్ఘకాలిక ప్రాణాపాయం.

• ప్రకృతి సిద్ధంగా మాత్రమే లభించే అత్యంత ఖరీదైన మోర్చెల్లా (Morchella) పుట్టగొడుగులను, శ్రీనగర్‌లోని SKUAST విశ్వవిద్యాలయ శాస్త్రవేత్తలు మొదటిసారిగా నియంత్రిత పరిస్థితులలో (Controlled Conditions) పండించి చరిత్ర సృష్టించారు. సాధారణంగా అడవుల్లో తప్ప పండించడం సాధ్యం కాదనుకునే ఈ పుట్టగొడుగుల సాగు, భవిష్యత్తులో రైతులకు కాసుల వర్షం కురిపించనుంది.

• స్థానిక పేర్లు: వీటిని కాశ్మీర్‌లో 'కంగేచ్' అని, దేశవ్యాప్తంగా 'గుచ్చి' (Gucchi) పుట్టగొడుగులని పిలుస్తారు.
• శాస్త్రీయ వర్గీకరణ: ఇవి 'అస్కోమైకోటా' (Ascomycota) సమూహానికి చెందిన తినదగిన పుట్టగొడుగులు. ఇవి మోర్చెల్లేసి కుటుంబానికి చెందినవి.
• వ్యాప్తి: భారతదేశంలో ఇవి ప్రధానంగా హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్ మరియు జమ్మూ కాశ్మీర్ వంటి హిమాలయ పర్వత పాదాల వద్ద ఉన్న శీతల అడవుల్లో పెరుగుతాయి.

• రూపం: ఇవి లేత పసుపు రంగులో ఉండి, టోపీ (Cap) భాగంలో గట్లు మరియు గుంటలతో తేనెతుట్టె ఆకారంలో కనిపిస్తాయి. ఇవి తెల్లటి కాడపై పెరుగుతాయి.
• రుచి & పోషకాలు: వీటికి ఉండే విలక్షణమైన రుచి మరియు సువాసన వల్ల అంతర్జాతీయంగా 'గౌర్మెట్' (Gourmet) వంటకాల్లో వీటికి విపరీతమైన డిమాండ్ ఉంది. వీటిలో ఔషధ గుణాలు మరియు పోషకాలు పుష్కలంగా ఉంటాయి.
• పెరుగుదల: ఇవి కుళ్ళిన కలప, ఆకులు లేదా హ్యూమస్ నేలల్లో గుంపులుగా పెరుగుతాయి. ఒకసారి పెరిగిన చోట మరుసటి ఏడాది ఇవి పెరుగుతాయనే గ్యారెంటీ ఉండదు, అందుకే వీటి సేకరణ చాలా కష్టమైన పని.

• ఉష్ణోగ్రత: పగటి ఉష్ణోగ్రత 15°C నుండి 20°C మధ్య, రాత్రి వేళల్లో 5°C నుండి 9°C మధ్య ఉన్నప్పుడు ఇవి బాగా పెరుగుతాయి.
• వాతావరణం: వర్షాకాలంలో ఎత్తైన అటవీ ప్రాంతాలలో మాత్రమే ఇవి సహజంగా మొలుస్తాయి.

• ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఖరీదైన పుట్టగొడుగులలో గుచ్చి ఒకటి. కిలో గుచ్చి పుట్టగొడుగుల ధర మార్కెట్‌లో వేల రూపాయల్లో ఉంటుంది. తాజా పరిశోధన ఫలితంగా వీటిని ల్యాబ్‌లలో లేదా గ్రీన్ హౌస్‌లలో పండించే అవకాశం కలగడం వల్ల దేశీయంగా వీటి ఉత్పత్తి పెరిగే అవకాశం ఉంది.

• వార్త: నియంత్రిత పరిస్థితుల్లో మోర్చెల్లా (గుచ్చి) సాగు చేసిన SKUAST శాస్త్రవేత్తలు.
• శాస్త్రీయ నామం: మోర్చెల్లా ఎస్కులెంటా (Morchella esculenta).
• మారుపేరు: గుచ్చి, బ్లాక్ మోరెల్స్.
• ప్రధాన రాష్ట్రాలు: జమ్మూ కాశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్.
• ప్రత్యేకత: ప్రపంచంలోనే ఖరీదైన అడవి పుట్టగొడుగులు.

• అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ నాసా రూపొందించిన పేస్ (PACE) శాటిలైట్, భూమిపై పెరుగుతున్న వాయు కాలుష్యాన్ని పర్యవేక్షించడంలో కీలక మైలురాయిని చేరుకుంది. గాలిలోని నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ (NO2) కాలుష్యాన్ని అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో ఈ ఉపగ్రహం గుర్తిస్తున్నట్లు పరిశోధకులు వెల్లడించారు. ఎంతలా అంటే, ఒక నిర్దిష్టమైన ఫ్యాక్టరీ లేదా ఒక హైవే కారిడార్ నుండి విడుదలయ్యే ఉద్గారాలను కూడా ఇది విడివిడిగా గుర్తించగలదు.

• పూర్తి పేరు: ప్లాంక్టన్, ఏరోసోల్, క్లౌడ్ మరియు ఓషన్ ఎకోసిస్టమ్ (Plankton, Aerosol, Cloud, and ocean Ecosystem).
• ప్రయోగం: దీనిని ఫిబ్రవరి 2024లో సూర్య-అనువర్తిత కక్ష్యలోకి (Sun-synchronous orbit) ప్రయోగించారు.
• ప్రత్యేకత: ప్రతి 1 నుంచి 2 రోజులకు ఒకసారి ప్రపంచం మొత్తాన్ని హైపర్‌స్పెక్ట్రల్ కవరేజ్ (Hyperspectral coverage) అందించే ప్రపంచంలోని ఏకైక ఉపగ్రహం ఇదే.

• ఓషన్ కలర్ ఇన్‌స్ట్రుమెంట్ (OCI): ఇది ఒక అధునాతన ఆప్టికల్ స్పెక్ట్రోమీటర్. అతినీలలోహిత (UV) నుండి షార్ట్‌వేవ్ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ వరకు సముద్రపు రంగులను విశ్లేషించడం ద్వారా సముద్ర జీవరాశిని అధ్యయనం చేస్తుంది.
• పోలారిమీటర్లు: ఇందులో SPEXone మరియు HARP2 అనే రెండు రకాల పోలారిమీటర్లు ఉన్నాయి. ఇవి గాలిలోని కణాలను మరియు మేఘాల స్వభావాన్ని పరిశీలిస్తాయి.

• సముద్ర జీవం: సముద్రంలోని సూక్ష్మ జీవరాశి (Plankton) మరియు మత్స్య సంపద ఆరోగ్యాన్ని పర్యవేక్షించవచ్చు.
• వాయు కాలుష్యం: ప్రమాదకరమైన ఆల్గల్ బ్లూమ్స్ (Algal blooms), గాలి కాలుష్యం మరియు అడవి మంటల వల్ల వచ్చే పొగను విశ్లేషిస్తుంది.
• శీతోష్ణస్థితి మార్పు: సముద్రం మరియు వాతావరణం మధ్య జరిగే పరస్పర చర్యలను, వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఇది శాస్త్రవేత్తలకు సహాయపడుతుంది.

• వార్త: నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలను సూక్ష్మ స్థాయిలో గుర్తిస్తున్న PACE శాటిలైట్.
• సంస్థ: నాసా (NASA).
• ప్రయోగించిన ఏడాది: 2024.
• ముఖ్య లక్ష్యం: సముద్ర జీవశాస్త్రం మరియు వాతావరణ కాలుష్య అధ్యయనం.
• కక్ష్య: సన్-సింక్రోనస్ ఆర్బిట్.

• అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ నాసా (NASA) అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన ఆర్టెమిస్-II (Artemis II) మిషన్ విజయవంతంగా ముగిసింది. నలుగురు వ్యోమగాములతో చంద్రుడి చుట్టూ 10 రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఓరియన్ (Orion) వ్యోమనౌక, ఈ రోజు (ఏప్రిల్ 11, 2026న) కాలిఫోర్నియా తీరంలోని పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో సురక్షితంగా ల్యాండ్ (Splashdown) అయింది.
• 1972 తర్వాత మళ్ళీ చంద్రుడి వద్దకు మానవుడు వెళ్లడం ఇదే మొదటిసారి.

• మొత్తం ప్రయాణం: 10 రోజుల వ్యవధిలో ఈ నౌక సుమారు 11.2 లక్షల కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించింది.
• కొత్త రికార్డు: భూమి నుంచి గరిష్టంగా 4,06,778 కిలోమీటర్ల దూరానికి ఓరియన్ చేరుకుంది. గతంలో అపోలో-13 నెలకొల్పిన రికార్డు కంటే ఇది 6,600 కి.మీ అదనంగా ఉండటం గమనార్హం.
• మిషన్ ఉద్దేశ్యం: ఈ మిషన్‌లో చంద్రుడిపై ల్యాండింగ్ జరగలేదు. కానీ, భవిష్యత్తులో చంద్రుడిపై నిరంతర నివాసానికి అవసరమైన వ్యవస్థలను, వ్యోమనౌక సామర్థ్యాన్ని లోతైన అంతరిక్షంలో పరీక్షించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

1. రీడ్ వైజ్‌మాన్ (Reid Wiseman)
2. విక్టర్ గ్లోవర్ (Victor Glover)
3. క్రిస్టినా కోచ్ (Christina Koch)
4. జెరెమీ హాన్సెన్ (Jeremy Hansen)

అపోలో మిషన్ల తర్వాత చంద్రుడి దరిదాపుల్లోకి వెళ్లిన మొదటి వ్యక్తులుగా వీరు చరిత్రకెక్కారు.

• భూ వాతావరణంలోకి ఓరియన్ ప్రవేశించిన తీరు శాస్త్రవేత్తల ప్రతిభకు నిదర్శనం.
• వేగం: గంటకు సుమారు 40,000 నుంచి 42,000 కి.మీ వేగంతో (సెకనుకు 11-12 కి.మీ) ఇది భూ వాతావరణంలోకి ప్రవేశించింది. ఇది అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం (ISS) నుంచి వచ్చే నౌకల కంటే చాలా వేగవంతమైనది.
• ల్యాండింగ్: సముద్రంలో పడటానికి ముందు, 6 కి.మీ ఎత్తులో పారాచూట్లు విచ్చుకున్నాయి. మరో 2 కి.మీ ఎత్తుకు వచ్చేసరికి అదనపు పారాచూట్ల సాయంతో వేగాన్ని గంటకు 30 కి.మీ కి తగ్గించి, సురక్షితంగా నీటిపై ల్యాండ్ అయ్యేలా చేశారు.