వాహనాల నుండి వెలువడే కాలుష్యాన్ని తగ్గించేందుకు న్యూఢిల్లీలోని ఏరోసిటీ హైవే కారిడార్‌లో భారతదేశపు మొట్టమొదటి మైక్రోఅల్గే ఆధారిత 'ప్యూర్ ఎయిర్ టవర్' (PureAir Tower) ను మార్చి 12, 2026న ప్రారంభించారు.
ఇది సాధారణ స్మాగ్ టవర్ల కంటే భిన్నంగా జీవసాంకేతికతతో పనిచేస్తుంది.
- పనిచేసే విధానం: ఈ టవర్ లోపల ఉండే సూక్ష్మ శైవలాలు (Microalgae) కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా గాలిలోని కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ ($CO_2$), నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు ($NOx$) & సూక్ష్మ ధూళి కణాలను (PM) గ్రహించి, స్వచ్ఛమైన ఆక్సిజన్‌ను విడుదల చేస్తాయి.
- సామర్థ్యం: ఒక్కో టవర్ సుమారు 15 పెద్ద చెట్లు అందించే గాలి శుద్ధీకరణకు సమానమైన పనితీరును కనబరుస్తుంది.
- ప్రత్యేకత: యాంత్రిక ఫిల్టర్లు వాడే స్మాగ్ టవర్ల మాదిరిగా కాకుండా, ఇది సహజ పద్ధతిలో పనిచేస్తుంది. దీనివల్ల ఫిల్టర్ వ్యర్థాలు రావు & విద్యుత్ వినియోగం చాలా తక్కువ.
- రూపకర్తలు: దీనిని ఐఐటి మద్రాస్ (IIT Madras) కు చెందిన క్లైమేట్ టెక్ స్టార్టప్ 'కార్బెలిమ్' (Carbelim) & సి పి అరోరా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేశాయి.
- భవిష్యత్తు ప్రణాళిక: రోడ్డు డివైడర్లను గ్రీన్ కారిడార్‌లుగా మార్చేందుకు 'బయో డివైడర్' (BioDivider) ప్యానెళ్లను కూడా ఏర్పాటు చేయనున్నారు.
న్యూఢిల్లీలో జరుగుతున్న వరల్డ్ పారా అథ్లెటిక్స్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్‌లో పురుషుల హైజంప్ T63 విభాగంలో భారత స్టార్ అథ్లెట్ శైలేష్ కుమార్ స్వర్ణ పతకాన్ని కైవసం చేసుకున్నారు. ప్రస్తుత ప్రపంచ ఛాంపియన్‌గా ఉన్న ఆయన 2026 సీజన్‌ను విజయంతో ప్రారంభించారు.
- శైలేష్ కుమార్ 1.84 మీటర్ల ఎత్తుకు దూకి అగ్రస్థానంలో నిలిచారు. తన వ్యక్తిగత అత్యుత్తమ ప్రదర్శన (1.91 మీటర్లు) కంటే ఇది తక్కువైనప్పటికీ, గాయం తర్వాత పునరాగమనంలో ఇది మంచి ఫలితమని ఆయన పేర్కొన్నారు.
- గతేడాది ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ తర్వాత ఎడమ మోకాలి గాయంతో ఇబ్బంది పడిన శైలేష్, ఈ సీజన్‌లో జాగ్రత్తగా పునరాగమనం చేసేలా తన శిక్షణను రూపొందించుకున్నారు.
- ఈ సీజన్‌లో ఆయన ప్రధాన లక్ష్యం ఆసియా పారా గేమ్స్ (Asian Para Games). అందుకోసం బెంగళూరులో తన టేకాఫ్ టెక్నిక్ మెరుగుపరుచుకునే పనిలో ఉన్నారు.
- ఫిట్‌నెస్ సమస్యల వల్ల పారాలింపిక్ పతక విజేత మరియప్పన్ తంగవేలు ఈ పోటీ నుండి తప్పుకోవడంతో పోటీ తీవ్రత కొంత తగ్గిందని శైలేష్ అభిప్రాయపడ్డారు.
- ఈవెంట్ విశేషాలు: ఈ గ్రాండ్ ప్రిక్స్‌లో 200 మందికి పైగా భారత అథ్లెట్లు & రష్యా నుండి 26 మంది అథ్లెట్లు పాల్గొంటున్నారు. ఇది అథ్లెట్ల అధికారిక వర్గీకరణకు (Classification) కూడా చాలా ముఖ్యం.
భారతదేశం & యూరోపియన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ అసోసియేషన్ (EFTA) మధ్య కుదిరిన 'ట్రేడ్ అండ్ ఎకనామిక్ పార్ట్‌నర్‌షిప్ అగ్రిమెంట్' (TEPA) సంతకం చేసి రెండేళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం దీని పురోగతిని వెల్లడించింది. మార్చి 10, 2024న సంతకం చేసిన ఈ ఒప్పందం, అక్టోబర్ 1, 2025 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.
- EFTA అంటే ఏమిటి?: ఇది యూరప్‌లోని నాలుగు దేశాల (ఐస్‌లాండ్, లీచ్టెన్‌స్టెయిన్, నార్వే & స్విట్జర్లాండ్) కూటమి. ఇది యూరోపియన్ యూనియన్ (EU)కి వెలుపల ఉండి స్వేచ్ఛా వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది.
- ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, EFTA దేశాలు రాబోయే 15 ఏళ్లలో భారతదేశంలో 100 బిలియన్ డాలర్ల (సుమారు ₹8.3 లక్షల కోట్లు) పెట్టుబడులు పెట్టాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.
- ఉద్యోగ కల్పన: ఈ పెట్టుబడుల ద్వారా భారతదేశంలో దాదాపు 10 లక్షల ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు లభిస్తాయని అంచనా.
- వాణిజ్య వెసులుబాటు: * EFTA దేశాలు భారత ఎగుమతుల్లో 99.6% వస్తువులపై సుంకాలను (Tariffs) తొలగిస్తాయి.
- భారత్ కూడా సుమారు 95.3% ఎగుమతులపై రాయితీలు ఇస్తుంది. అయితే డైరీ, సోయా, బొగ్గు వంటి సున్నితమైన రంగాలను దీని నుండి మినహాయించింది.
- కీలక రంగాలు: ఫార్మాస్యూటికల్స్, టెక్స్టైల్స్, ఇంజనీరింగ్ వస్తువులు & కెమికల్స్ రంగాలకు ఈ ఒప్పందం ద్వారా భారీ ప్రయోజనం చేకూరనుంది.
మార్చి 12, 2026న ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ తమిళనాడులోని తిరుచిరాపల్లిలో సుమారు ₹5,600 కోట్ల విలువైన వివిధ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు ప్రారంభోత్సవాలు & శంకుస్థాపనలు చేశారు. ఇవి ప్రధానంగా ఇంధన శక్తి, రవాణా & గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలపై దృష్టి సారించాయి.
- గ్యాస్ నెట్‌వర్క్ (CGD): నీలగిరి & ఈరోడ్ జిల్లాల కోసం ₹3,700 కోట్లతో సిటీ గ్యాస్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ నెట్‌వర్క్‌కు శంకుస్థాపన చేశారు. దీని ద్వారా 9 లక్షల ఇళ్లకు పైపుల ద్వారా గ్యాస్ సరఫరా (PNG) అందుతుంది.
- ల్యూబ్ బ్లెండింగ్ ప్లాంట్: చెన్నైలో ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ నిర్మించిన ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ల్యూబ్రికెంట్ బ్లెండింగ్ ప్లాంట్‌ను జాతికి అంకితం చేశారు.
- గ్రామీణ రోడ్లు: ప్రధానమంత్రి గ్రామ సడక్ యోజన (PMGSY) కింద నిర్మించిన 370 కిలోమీటర్ల గ్రామీణ రహదారులను ప్రారంభించారు.
- గంగైకొండ చోళపురం బైపాస్: యునెస్కో గుర్తింపు పొందిన చారిత్రక గంగైకొండ చోళపురం ఆలయ రక్షణ కోసం & పర్యాటకుల భద్రత కోసం కొత్త హైవే బైపాస్ నిర్మాణానికి శంకుస్థాపన చేశారు.
- రైల్వే సేవలు: నాగర్‌కోయిల్, రామేశ్వరం, తిరునెల్వేలి వంటి కీలక నగరాలను కలుపుతూ కొత్త రైలు సర్వీసులను జెండా ఊపి ప్రారంభించారు.
భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల ఆర్థిక పనితీరును అంచనా వేస్తూ నీతి ఆయోగ్ "ఫిస్కల్ హెల్త్ ఇండెక్స్" యొక్క రెండవ వార్షిక ఎడిషన్‌ను న్యూఢిల్లీలో విడుదల చేసింది.
- రూపకల్పన: దీనిని నీతి ఆయోగ్ రూపొందించింది. ఇది రాష్ట్రాల ఆర్థిక క్రమశిక్షణను ఐదు ప్రధానాంశాల (వెచ్చించే ఖర్చు నాణ్యత, ఆదాయ సమీకరణ, ఆర్థిక వివేకం, అప్పుల సూచీ & అప్పుల స్థిరత్వం) ఆధారంగా అంచనా వేస్తుంది.
- శ్రేణులు (Tiers): రాష్ట్రాలను నాలుగు వర్గాలుగా విభజించారు:
- అచీవర్స్ (Achievers): అత్యుత్తమ ఆర్థిక క్రమశిక్షణ కలిగినవి.
- ఫ్రంట్ రన్నర్స్ (Front Runners): స్వల్ప లోపాలున్న మంచి ఆర్థిక స్థితి గలవి.
- పెర్ఫార్మర్స్ (Performers): మధ్యస్థంగా ఉన్నవి.
- ఆస్పిరేషనల్ (Aspirational): అధిక అప్పులు, తక్కువ ఆదాయంతో ఆర్థిక ఒత్తిడిలో ఉన్నవి.
- రూపకల్పన: దీనిని నీతి ఆయోగ్ రూపొందించింది. ఇది రాష్ట్రాల ఆర్థిక క్రమశిక్షణను ఐదు ప్రధానాంశాల (వెచ్చించే ఖర్చు నాణ్యత, ఆదాయ సమీకరణ, ఆర్థిక వివేకం, అప్పుల సూచీ & అప్పుల స్థిరత్వం) ఆధారంగా అంచనా వేస్తుంది.
- అగ్రస్థానం (అచీవర్స్): ఒడిశా, గోవా & జార్ఖండ్ రాష్ట్రాలు ఈ జాబితాలో నిలిచాయి.
- తెలుగు రాష్ట్రాలు: తెలంగాణ & కర్ణాటక రాష్ట్రాలు 'ఫ్రంట్ రన్నర్' స్థాయి నుండి 'పెర్ఫార్మర్' స్థాయికి పడిపోయాయి.
- ఆందోళనకర స్థాయి: కేరళ & తమిళనాడు రాష్ట్రాలు అత్యంత వెనుకబడిన 'ఆస్పిరేషనల్' గ్రూపులోకి వెళ్లాయి.
- ఈశాన్య రాష్ట్రాలు: అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రథమ స్థానంలో నిలవగా, ఉత్తరాఖండ్ & త్రిపుర తర్వాతి స్థానాల్లో ఉన్నాయి.
గతంలో ఈ గ్రహశకలం 2032లో చంద్రుడిని ఢీకొనే అవకాశం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు భావించారు. అయితే, జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోప్ (James Webb Space Telescope) ద్వారా సేకరించిన తాజా సమాచారం ఆధారంగా, ఆస్టరాయిడ్ 2024 YR4 చంద్రుడిని ఢీకొనే అవకాశం లేదని నాసా అధికారికంగా ధృవీకరించింది. ఇది డిసెంబర్ 22, 2032న చంద్రుడికి సుమారు 13,200 మైళ్ల దూరం నుండి సురక్షితంగా వెళ్ళిపోతుందని నిర్ధారించారు.
- దీనిని 2024 డిసెంబర్‌లో చిలీలోని ATLAS టెలిస్కోప్ ద్వారా కనుగొన్నారు. 'YR4' అంటే డిసెంబర్ చివరి అర్ధభాగంలో కనుగొన్న 117వ ఆస్టరాయిడ్ అని అర్థం.
- రకం: ఇది 'అపోలో' (Apollo-type) రకానికి చెందిన S-type గ్రహశకలం. అంటే ఇది ప్రధానంగా సిలికేట్లు & నికెల్-ఇనుముతో తయారై భూమి కక్ష్యను దాటుతుంది.
- పరిమాణం: దీని వ్యాసం సుమారు 174 నుండి 220 అడుగులు (53-67 మీటర్లు). అంటే దాదాపు 15 అంతస్తుల భవనమంత పరిమాణం.
- కక్ష్య కాలం: ఇది సూర్యుని చుట్టూ ఒకసారి తిరగడానికి 4.011 ఏళ్లు (1,468 రోజులు) సమయం పడుతుంది.
- భ్రమణం: ఇది తన చుట్టూ తాను చాలా వేగంగా, కేవలం 19.46 నిమిషాల్లో ఒకసారి తిరుగుతుంది.
- ప్రమాద స్థాయి: మొదట్లో ఇది భూమిని లేదా చంద్రుడిని ఢీకొనే అవకాశం 4.3% వరకు ఉందని అంచనా వేశారు, కానీ ఇప్పుడు ఆ ముప్పు సున్నా శాతమని (Zero chance) తేలింది.
కాశ్మీర్ లోయలో ఉష్ణోగ్రతలు రికార్డు స్థాయిలో పెరుగుతుండటంతో, అక్కడి జీవనాడి అయిన జీలం నదిలో నీటి మట్టం 'జీరో-గేజ్' (Zero-gauge) కంటే తక్కువకు పడిపోయింది. గత దశాబ్ద కాలంలో ముందస్తు వసంత కాలంలో (Early Spring) ఇలాంటి పరిస్థితి రావడం ఇదే మొదటిసారి.
- జీలం నది కాశ్మీర్ లోయలోని పీర్ పంజాల్ పర్వత పాదాల వద్ద ఉన్న వెరినాగ్ స్ప్రింగ్ (Verinag Spring) వద్ద జన్మిస్తుంది.
- ప్రాముఖ్యత: ఇది సింధు నది (Indus River) యొక్క ఉపనది. దీనిని సంస్కృతంలో వితస్త, గ్రీకులో హైడాస్పెస్ అని పిలుస్తారు.
- ప్రవాహ మార్గం: ఇది శ్రీనగర్‌లోని వులార్ సరస్సు (Wular Lake) గుండా ప్రవహిస్తూ పాకిస్థాన్‌లోకి ప్రవేశిస్తుంది. చివరగా పాకిస్థాన్‌లోని త్రిమ్ము వద్ద చీనాబ్ నదితో కలుస్తుంది.
- పొడవు: ఈ నది మొత్తం పొడవు సుమారు 725 కిలోమీటర్లు.
- ప్రధాన ఉపనదులు: కిషన్‌గంగ (నీలం) నది దీనికి అతిపెద్ద ఉపనది. కున్హార్, లిడర్ & వెషావ్ వంటివి ఇతర ముఖ్యమైన ఉపనదులు.
- ఈ నది ప్రవాహం ప్రధానంగా హిమాలయాలలోని మంచు కరగడం (Snowmelt) & నైరుతి రుతుపవనాల వర్షాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
మొజాంబిక్‌లోని మధ్య & దక్షిణ ప్రావిన్సుల్లో సంభవించిన భారీ వరదల కారణంగా అక్కడి ప్రజలు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో, మానవతా దృక్పథంతో భారతదేశం 500 మెట్రిక్ టన్నుల బియ్యాన్ని మొజాంబిక్‌కు పంపింది.
- ఇది దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని ఒక దేశం. దీనికి తూర్పున హిందూ మహాసముద్రం సరిహద్దుగా ఉంది.
- సరిహద్దు దేశాలు: టాంజానియా, మలావి, జాంబియా, జింబాబ్వే, ఈశ్వతిని & దక్షిణాఫ్రికా దీని పొరుగు దేశాలు.
- రాజధాని: మాపుటో (Maputo).
- నదులు: జాంబేజీ (అతిపెద్ద నది), లింపోపో, & రోవుమా వంటి ప్రధాన నదులు ఇక్కడ ప్రవహిస్తాయి.
- సరస్సులు: మలావి సరస్సు (లేక్ న్యాసా) ఈ దేశంలోని ప్రధాన సరస్సు.
- పర్వత శిఖరం: మౌంట్ బింగా (Mount Binga) ఇక్కడి అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం.
- వనరులు: సహజ వాయువు, బొగ్గు, ఖనిజ ఇసుక & జలవిద్యుత్ వనరులు ఇక్కడ పుష్కలంగా ఉన్నాయి.
మారిషస్ దేశ 58వ జాతీయ దినోత్సవ వేడుకల్లో గౌరవప్రదంగా పాల్గొనేందుకు భారత నౌకాదళానికి చెందిన INS త్రికాండ్ యుద్ధనౌక ఆ దేశానికి చేరుకుంది. భారత-మారిషస్ మధ్య ఉన్న బలమైన ద్వైపాక్షిక & రక్షణ సంబంధాలకు ఇది చిహ్నంగా నిలుస్తుంది.
- నౌక రకం: ఇది భారత నౌకాదళానికి చెందిన తల్వార్-క్లాస్ (Talwar-class) గైడెడ్ మిస్సైల్ ఫ్రిగేట్.
- తయారీ: దీనిని రష్యాలోని కలినిన్‌గ్రాడ్‌లో ఉన్న యాంతర్ షిప్‌యార్డ్‌లో నిర్మించారు. ఇది జూన్ 29, 2013న భారత నౌకాదళంలో చేరింది.
- కమాండ్: ఇది ముంబై ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేసే వెస్ట్రన్ నేవల్ కమాండ్ (పశ్చిమ నౌకాదళం) పరిధిలోకి వస్తుంది.
- ఇందులో అత్యంత శక్తివంతమైన బ్రహ్మోస్ (BRAHMOS) సూపర్ సోనిక్ క్షిపణి వ్యవస్థ ఉంది.
- 'ష్టిల్' (Shtil) ఉపరితలం నుండి గాలిలోకి ప్రయోగించే క్షిపణులు, టోర్పెడోలు & రాకెట్లు వంటి జలాంతర్గామి విధ్వంసక ఆయుధాలు ఉన్నాయి.
- శత్రువుల ఉపరితల, గగనతల & నీటి అడుగున ముప్పులను ఏకకాలంలో ఎదుర్కోగల 'ట్రెబోవాని-M' కాంబాట్ మేనేజ్మెంట్ సిస్టమ్ దీని ప్రత్యేకత.
- సామర్థ్యం: ఇది గంటకు 30 నాట్ల కంటే ఎక్కువ వేగంతో ప్రయాణించగలదు & కామోవ్ 31 (Kamov 31) హెలికాప్టర్‌ను మోసుకెళ్లగలదు.
హవాయి వోల్కనోస్ నేషనల్ పార్క్‌లోని కిలౌయా అగ్నిపర్వతం డిసెంబర్ 23, 2024 నుండి నిరంతరాయంగా పేలుతోంది. లావా ప్రవాహం అగ్నిపర్వత కుహరం (Caldera) లోపలే ఉన్నప్పటికీ, గాలి ద్వారా వ్యాపించే 'టెఫ్రా' (బూడిద & శిలా శకలాలు) సమీప ప్రాంతాల ప్రజలపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరించారు.
- టెఫ్రా అంటే ఏమిటి?: అగ్నిపర్వత పేలుడు సమయంలో గాలిలోకి విసిరివేయబడే బూడిద & చిన్న చిన్న రాతి ముక్కలను 'టెఫ్రా' అంటారు.
- వ్యాప్తి: అగ్నిపర్వతానికి దగ్గరగా పెద్ద పరిమాణంలో ఉండే ముక్కలు పడతాయి, దూరం వెళ్లేకొద్దీ ఇవి చాలా సన్నని పొడి (Ash) వలె మారుతాయి.
- * మెరుపులు: టెఫ్రా కణాలు గాలిలో ఉన్నప్పుడు విద్యుత్ ఆవేశాన్ని పొంది ప్రమాదకరమైన మెరుపులను సృష్టిస్తాయి.
- ఇది గాలి నాణ్యతను దెబ్బతీసి శ్వాసకోశ సమస్యలు & కంటి చూపు మందగించేలా చేస్తుంది.
- ఇళ్ల పైకప్పులపై టెఫ్రా భారీగా పేరుకుపోతే భవనాలు కూలిపోయే ప్రమాదం ఉంది. యంత్రాలు, విద్యుత్ లైన్లు & సమాచార వ్యవస్థలను ఇది దెబ్బతీస్తుంది.
- వ్యవసాయం: పంటలను నాశనం చేయడంతో పాటు మురుగునీటి వ్యవస్థలను (Sewage systems) మూసివేస్తుంది.
ఈ ఓడరేవు ఇటీవలి గణాంకాల ప్రకారం, సరుకు రవాణా సామర్థ్యం (Cargo Tonnage) పరంగా వరుసగా 15వ ఏడాది కూడా ప్రపంచంలోనే అత్యంత రద్దీగా ఉండే ఓడరేవుగా తన అగ్రస్థానాన్ని నిలబెట్టుకుంది. 2026 నాటికి కూడా ఇది అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
- ఇది చైనా తూర్పు తీరంలోని జెజియాంగ్ ప్రావిన్స్‌లో ఉంది. నింగ్బో & జౌషన్ ఓడరేవులను విలీనం చేయడం ద్వారా ఇది ఏర్పడింది.
- సామర్థ్యం: ఏడాదికి సుమారు 1.4 బిలియన్ టన్నుల కంటే ఎక్కువ సరుకును ఇది హ్యాండిల్ చేస్తోంది.
- ఇక్కడ ప్రధానంగా ఇనుప ఖనిజం, ముడి చమురు, బొగ్గు & కంటైనర్ల రవాణా జరుగుతుంది.
- అధునాతన సాంకేతికత: ఈ పోర్ట్ 5G నెట్‌వర్క్, ఆటోమేషన్ & స్మార్ట్ లాజిస్టిక్స్ సిస్టమ్స్‌ను ఉపయోగిస్తుంది.
- కనెక్టివిటీ: ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా 200 దేశాలలోని సుమారు 700 పైగా ఓడరేవులతో అనుసంధానించబడి ఉంది.
భారత జంతు శాస్త్ర సర్వే (Zoological Survey of India - ZSI) శాస్త్రవేత్తలు తూర్పు హిమాలయ ప్రాంతంలో మునుపెన్నడూ చూడని రెండు కొత్త చిమ్మట జాతులను కనుగొన్నారు. వీటికి సంబంధించిన వివరాలు మార్చి 2026లో అంతర్జాతీయ జర్నల్‌లో ప్రచురితమయ్యాయి.
- కాలోసెరా హాలోవేయి (Caulocera hollowayi): దీనిని సిక్కింలోని గోలిటార్ (Golitar) వద్ద గుర్తించారు.
- అసుర బుక్సా (Asura buxa): దీనిని పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని పానిజోరా (Panijhora) ప్రాంతంలో కనుగొన్నారు.
- లక్షణాలు: వీటి రెక్కల రంగులు, చారల అమరిక & సూక్ష్మ శరీర నిర్మాణాల ఆధారంగా ఇవి కొత్త జాతులని శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు.
- పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత: ఈ చిమ్మటలు లైకెన్లపై (Lichens) ఆధారపడి జీవిస్తాయి. లైకెన్లు వాయు కాలుష్యానికి చాలా త్వరగా ప్రభావితమవుతాయి.
- బయో-ఇండికేటర్లు: ఈ చిమ్మటల ఉనికిని బట్టి ఆ ప్రాంతంలోని గాలి నాణ్యతను (Air Quality) & పర్యావరణ ఆరోగ్యాన్ని శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేయగలరు.
భారత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్ పక్షపాతంగా వ్యవహరిస్తున్నారని ఆరోపిస్తూ, ఆయనను పదవి నుంచి తొలగించాలని (Impeachment) కోరుతూ విపక్ష ఎంపీలు శుక్రవారం (మార్చి 13, 2026) పార్లమెంట్‌లో నోటీసు అందజేశారు. దేశ చరిత్రలో ఒక సీఈసీపై ఇలాంటి నోటీసు రావడం ఇదే మొదటిసారి.
- మొత్తం 193 మంది విపక్ష ఎంపీలు ఈ నోటీసుపై సంతకం చేశారు. ఇందులో లోక్‌సభ నుంచి 130 మంది, రాజ్యసభ నుంచి 63 మంది సభ్యులు ఉన్నారు.
- పార్టీలు: కాంగ్రెస్, తృణమూల్ కాంగ్రెస్ (TMC) సహా ఇండియా (INDIA) కూటమిలోని అన్ని పార్టీలు & ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (AAP) కూడా ఈ నోటీసును సమర్థించాయి.
- విధి నిర్వహణలో పక్షపాత వైఖరి.
- ఓటరు జాబితాల సవరణలో (Special Intensive Revision) అవకతవకలు.
- అధికార బీజేపీకి అనుకూలంగా వ్యవహరించడం.
నిబంధనలు: సీఈసీని తొలగించాలంటే సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే ప్రక్రియనే (Impeachment) అనుసరించాలి. లోక్‌సభలో కనీసం 100 మంది, రాజ్యసభలో 50 మంది ఎంపీల మద్దతు అవసరం (ప్రస్తుతం అంతకంటే ఎక్కువే ఉన్నారు).
పశ్చిమ ఆసియాలో (West Asia) పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతలు & హోర్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) గుండా చమురు రవాణాకు ఆటంకాలు కలగడంతో, ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లను స్థిరీకరించేందుకు అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ (IEA) రికార్డు స్థాయిలో 400 మిలియన్ బారెళ్ల అత్యవసర చమురు నిల్వలను విడుదల చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.
- IEA చరిత్రలో ఇది అతిపెద్ద అత్యవసర చమురు విడుదల. సభ్య దేశాలు తమ వద్ద ఉన్న వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వల (Strategic Petroleum Reserves) నుండి దీనిని సరఫరా చేస్తాయి.
- అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులకు నిరసనగా ఇరాన్ పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో వాణిజ్య నౌకలను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం వల్ల సరఫరా నిలిచిపోయింది. ప్రపంచ చమురు ఎగుమతుల్లో అత్యంత కీలకమైన హోర్ముజ్ జలసంధి మూతపడటం ప్రపంచవ్యాప్త ఆందోళనకు దారితీసింది.
- IEA నిల్వలు: ప్రస్తుతం IEA సభ్య దేశాల వద్ద 1.2 బిలియన్ బారెళ్ల ప్రభుత్వ నిల్వలు, 600 మిలియన్ బారెళ్ల ప్రైవేట్ పరిశ్రమల నిల్వలు బఫర్ స్టాక్‌గా ఉన్నాయి.
- లక్ష్యం: అకస్మాత్తుగా ఏర్పడే చమురు కొరతను నివారించడం & అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ధరలు విపరీతంగా పెరగకుండా చూడటం.
- IEA గురించి: ఇది 1974లో (ప్రపంచ చమురు సంక్షోభం తర్వాత) స్థాపించబడిన అంతర్-ప్రభుత్వ సంస్థ. దీని ప్రధాన కార్యాలయం ఫ్రాన్స్‌లోని పారిస్‌లో ఉంది.
భారత విశిష్ట గుర్తింపు ప్రాధికార సంస్థ (UIDAI), ఆధార్ డిజిటల్ వ్యవస్థలోని లోపాలను గుర్తించి, భద్రతను పెంచడానికి మొట్టమొదటిసారిగా ఒక క్రమబద్ధమైన 'బగ్ బౌంటీ' ప్రోగ్రామ్‌ను మార్చి 12, 2026న ప్రారంభించింది. దీని కోసం 20 మంది నిపుణులైన ఎథికల్ హ్యాకర్లను ఎంపిక చేసింది.
- కార్యక్రమ ఉద్దేశం: ఆధార్ వెబ్‌సైట్, మైఆధార్ (myAadhaar) పోర్టల్ & క్యూఆర్ కోడ్ (QR Code) వ్యవస్థల్లో ఏవైనా సాంకేతిక లోపాలు లేదా భద్రతా బలహీనతలు ఉంటే వాటిని ముందే గుర్తించడం.
- ఎథికల్ హ్యాకర్ల పాత్ర: ఎంపిక చేసిన 20 మంది సైబర్ సెక్యూరిటీ నిపుణులు UIDAI వ్యవస్థలను పరీక్షించి, అందులోని రిస్క్ స్థాయిని (అత్యల్పం నుండి అత్యధికం వరకు) బట్టి రిపోర్ట్ చేస్తారు.
- బహుమతులు: లోపం యొక్క తీవ్రతను బట్టి ఈ పరిశోధకులకు ప్రభుత్వం నగదు బహుమతులు అందజేస్తుంది.
- భాగస్వామ్యం: ఈ ప్రోగ్రామ్ నిర్వహణ కోసం UIDAI 'ComOlho IT ప్రైవేట్ లిమిటెడ్' అనే సైబర్ సెక్యూరిటీ సంస్థతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
- ప్రయోజనం: ఇప్పటికే ఉన్న సెక్యూరిటీ ఆడిట్స్ & మానిటరింగ్ వ్యవస్థలకు అదనంగా, ఈ ప్రోగ్రామ్ ద్వారా బయటి నిపుణుల సహాయంతో ఆధార్ డేటాను మరింత సురక్షితంగా మార్చవచ్చు.
సిక్కింలోని పాక్యోంగ్ (Pakyong) జిల్లాలో "అందం & శ్రేయస్సు కోసం ఆర్కిడ్లు" (Orchids for Beauty & Prosperity) అనే ఇతివృత్తంతో (Theme) నిర్వహించిన నాలుగు రోజుల భారతీయ ఆర్కిడ్ ఉత్సవం మార్చి 12, 2026న విజయవంతంగా ముగిసింది.
- నిర్వహణ: దీనిని ఐకార్-నేషనల్ రీసెర్చ్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్కిడ్స్ (ICAR-NRCO) నిర్వహించింది. ఇందులో దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న రైతులు, శాస్త్రవేత్తలు & వ్యాపారవేత్తలు పాల్గొన్నారు.
- ఉద్దేశ్యం: ఆధునిక ఆర్కిడ్ సాగు పద్ధతులు, మార్కెటింగ్ & ఎగుమతి అవకాశాలపై రైతులకు అవగాహన కల్పించడం ఈ ఉత్సవం ప్రధాన లక్ష్యం.
- భారతదేశంలో ఆర్కిడ్లు: భారతదేశంలో సుమారు 1,300 పైగా ఆర్కిడ్ జాతులు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా సిక్కిం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మేఘాలయ వంటి ఈశాన్య రాష్ట్రాలు వీటికి ప్రధాన నిలయాలు.
- వ్యాపార ప్రాముఖ్యత: అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఆర్కిడ్ పూలకు ఉన్న గిరాకీని దృష్టిలో ఉంచుకుని, పూల సాగు (Floriculture) ద్వారా రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచే మార్గాలపై ఈ ఉత్సవంలో చర్చించారు.
- సాంకేతికత: ఆర్కిడ్ బ్రీడింగ్, టిష్యూ కల్చర్ & సాగులో అత్యాధునిక సాంకేతికతలపై నిపుణులు ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు.
పెరుగుతున్న పట్టణీకరణ వల్ల కలిగే పర్యావరణ సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి గుజరాత్ ప్రభుత్వం మార్చి 12, 2026న 'లేక్ అండ్ ఎయిర్ వాచ్' చొరవను ప్రారంభించింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా రాష్ట్రంలోని 17 మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు & 152 మున్సిపాలిటీలలో గాలి నాణ్యతను & చెరువుల ఆరోగ్యాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తారు.
- గాలి నాణ్యత పర్యవేక్షణ: పట్టణ ప్రాంతాల్లో రియల్ టైమ్ ఎయిర్ క్వాలిటీ ఇండెక్స్ (AQI) డేటాను సేకరించడానికి మానిటరింగ్ స్టేషన్లను ఏర్పాటు చేస్తారు. కాలుష్యం పరిమితి దాటితే ఈ వ్యవస్థ స్వయంచాలకంగా అధికారులను అప్రమత్తం చేస్తుంది.
- చెరువుల సంరక్షణకు శాటిలైట్ టెక్నాలజీ: పట్టణాల్లోని చెరువుల ఆరోగ్యాన్ని పర్యవేక్షించడానికి శాటిలైట్ చిత్రాలను (Satellite Imagery) ఉపయోగిస్తారు. దీని ద్వారా నీటి కాలుష్యం, పూడిక పేరుకుపోవడం & నాచు (Algae) పెరుగుదల వంటి సమస్యలను గుర్తించి తక్షణ చర్యలు తీసుకుంటారు.
- నిర్వహణ: ఈ ప్రాజెక్టును గుజరాత్ అర్బన్ డెవలప్‌మెంట్ మిషన్ (GUDM) పర్యవేక్షిస్తుంది. దీని కోసం సుమారు ₹10 కోట్లు కేటాయించారు.
- లక్ష్యం: భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణ, వాయు కాలుష్య నివారణ & పర్యావరణ హితమైన పట్టణాభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడం ఈ పథకం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
ప్రతి ఏటా మార్చి నెల రెండో గురువారం నాడు జరుపుకునే ప్రపంచ కిడ్నీ దినోత్సవం, ఈ ఏడాది మార్చి 12, 2026న నిర్వహించబడింది. కిడ్నీ వ్యాధుల పట్ల అవగాహన పెంచడం & పర్యావరణ మార్పులు కిడ్నీలపై చూపే ప్రభావాన్ని వివరించడం ఈ ఏడాది ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
- 2026 ఇతివృత్తం (Theme): "అందరికీ కిడ్నీ ఆరోగ్యం - ప్రజల సంరక్షణ, భూమి రక్షణ" (Kidney Health for All - Caring for People, Protecting the Planet).
- పర్యావరణం - కిడ్నీలు: వాయు కాలుష్యం, అధిక వేడి (Heat waves), డీహైడ్రేషన్ & కలుషిత నీరు కిడ్నీ వ్యాధులకు ప్రధాన కారణాలుగా మారుతున్నాయని ఈ ఏడాది నొక్కి చెప్పారు.
- వ్యాధి తీవ్రత: ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి 10 మందిలో ఒకరు దీర్ఘకాలిక కిడ్నీ వ్యాధితో (CKD) బాధపడుతున్నారు. ఇది ప్రాథమిక దశలో ఎటువంటి లక్షణాలు లేకుండా సైలెంట్‌గా పెరుగుతుంది.
- ప్రధాన కారణాలు: డయాబెటిస్ (చక్కెర వ్యాధి), రక్తపోటు (BP), ఊబకాయం & పెయిన్ కిల్లర్స్ అధికంగా వాడటం వల్ల కిడ్నీలు దెబ్బతింటాయి.
- తగినంత నీరు తాగడం.
- ఉప్పు వాడకాన్ని తగ్గించడం.
- క్రమం తప్పకుండా రక్తపోటు & షుగర్ పరీక్షలు చేయించుకోవడం.
ప్రముఖ బీమా సంస్థ HDFC ERGO జనరల్ ఇన్సూరెన్స్ తన కొత్త మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ (MD) & చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ (CEO)గా పార్థనీల్ ఘోష్‌ను నియమిస్తున్నట్లు అధికారికంగా ప్రకటించింది. ఈ నియామకం ఏప్రిల్ 16, 2026 నుండి అమలులోకి వస్తుంది.
- ప్రస్తుతం MD & CEOగా ఉన్న అనుజ్ త్యాగి స్థానంలో పార్థనీల్ ఘోష్ బాధ్యతలు స్వీకరిస్తారు.
- పార్థనీల్ ఘోష్ 2016లో L&T జనరల్ ఇన్సూరెన్స్ విలీనం సమయంలో HDFC ERGOలో చేరారు. మే 1, 2025 నుండి ఆయన సంస్థలో ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్‌గా కొనసాగుతున్నారు.
- ఈ నియామకానికి కంపెనీ బోర్డు ఆమోదం తెలిపినప్పటికీ, ఇన్సూరెన్స్ రెగ్యులేటరీ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (IRDAI) & ఇతర నియంత్రణ సంస్థల తుది అనుమతి లభించాల్సి ఉంది.
- ఇది హెచ్‌డిఎఫ్‌సి (HDFC Ltd) & మ్యూనిచ్ రే గ్రూపుకు చెందిన ఎర్గో ఇంటర్నేషనల్ (ERGO International AG) మధ్య కుదిరిన ఉమ్మడి భాగస్వామ్య సంస్థ.
☛Follow our YouTube Channel (Click Here)
☛ Follow our Facebook Page (Click Here)
☛ Follow our Instagram Page (Click Here)
☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)
☛ Join our Telegram Channel (Click Here)