- ఈశాన్య రాష్ట్రమైన అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో జలవిద్యుత్ ఉత్పాదకతను పెంచే దిశగా కేంద్ర ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. అంజా జిల్లాలోని లోహిత్ నదిపై నిర్మించనున్న 'కలై-II' (Kalai-II) జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు కోసం ₹14,105.83 కోట్ల పెట్టుబడికి అధికారికంగా ఆమోదం తెలిపింది.
- నది: ఈ ప్రాజెక్టు బ్రహ్మపుత్ర నదికి ఉపనది అయిన లోహిత్ నదిపై నిర్మించబడుతోంది.
- రకం: ఇది 'రన్-ఆఫ్-రివర్ విత్ పాండేజ్' (నదీ ప్రవాహ ఆధారిత) ప్రాజెక్టు.
- నిర్మాణ విశేషాలు: ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా కాంక్రీట్ గ్రావిటీ డ్యామ్, అప్స్ట్రీమ్ & డౌన్స్ట్రీమ్ కాఫర్ డ్యామ్లు, డైవర్షన్ టన్నెల్స్, ప్రెజర్ షాఫ్ట్లు మరియు భూగర్భ పవర్హౌస్ కాంప్లెక్స్లను నిర్మించనున్నారు.
- మొత్తం సామర్థ్యం: ఈ ప్రాజెక్టు వ్యవస్థాపక సామర్థ్యం 1,200 మెగావాట్లు (MW).
- యూనిట్లు: ఇందులో 190 మెగావాట్ల సామర్థ్యం గల ఆరు యూనిట్లు మరియు 60 మెగావాట్ల సామర్థ్యం గల ఒక యూనిట్ ఉంటాయి.
- ఉత్పాదకత: ఏటా సుమారు 4,852.95 మిలియన్ యూనిట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
- భాగస్వామ్యం: ఈ ప్రాజెక్టును THDC ఇండియా లిమిటెడ్ మరియు అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం సంయుక్తంగా (Joint Venture) అమలు చేయనున్నాయి.
- కేంద్ర సహాయం: రోడ్లు, వంతెనలు మరియు మౌలిక సదుపాయాల కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ₹5.99 బిలియన్ల బడ్జెట్ మద్దతును అందిస్తుంది. అదనంగా, రాష్ట్ర వాటా (Equity share) కోసం ₹7.5 బిలియన్ల కేంద్ర ఆర్థిక సహాయాన్ని కూడా అందజేయనుంది.
- ఈ ప్రాజెక్టు వల్ల అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో మౌలిక సదుపాయాలు మెరుగుపడటమే కాకుండా, ఈశాన్య భారతం విద్యుత్ మిగులు ప్రాంతంగా మారడానికి దోహదపడుతుంది.
- వార్త: కలై-II (Kalai-II) జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుకు కేంద్ర ఆమోదం.
- రాష్ట్రం: అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (అంజల్ జిల్లా).
- నది: లోహిత్ నది (బ్రహ్మపుత్ర ఉపనది).
- సామర్థ్యం: 1,200 మెగావాట్లు.
- నిర్వహణ: THDC ఇండియా లిమిటెడ్ & రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సంయుక్త భాగస్వామ్యం.
- భౌగోళిక సవాళ్లు మరియు సాంకేతిక కారణాల వల్ల గత ఏడేళ్లుగా నిలిచిపోయిన భూటాన్ లోని 1,200 మెగావాట్ల 'పునాత్సాంగ్ఛు-I' జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు పనులు మళ్లీ ప్రారంభమయ్యాయి. ఏప్రిల్ 10, 2026న జరిగిన డ్యామ్ కాంక్రీట్ పోరింగ్ (Concrete Pouring) కార్యక్రమంలో భారత కేంద్ర విద్యుత్ శాఖ మంత్రి మనోహర్ లాల్ మరియు భూటాన్ ఇంధన శాఖ మంత్రి జెమ్ త్షెరింగ్ పాల్గొని ప్రాజెక్టు పనులను లాంఛనంగా పునఃప్రారంభించారు.
- స్థానం: ఇది భూటాన్ రాజధాని థింపూకి తూర్పున సుమారు 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో, దక్షిణ హిమాలయాల్లోని పునాత్సాంగ్ఛు నది ఎడమ గట్టున నిర్మించబడుతోంది.
- రకం: ఇది నదీ ప్రవాహ ఆధారిత (Run-of-the-river) జలవిద్యుత్ కేంద్రం.
- నిర్మాణం: ఈ ప్రాజెక్టులో 130 మీటర్ల ఎత్తు, 239 మీటర్ల పొడవు గల కాంక్రీట్ డ్యామ్ ఉంటుంది. భూగర్భంలో ఉండే పవర్ హౌస్ ద్వారా 1,200 మెగావాట్ల (6 x 200 MW) విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తారు.
- భారత్-భూటాన్ భాగస్వామ్యం: ఈ ప్రాజెక్టును రెండు దేశాల స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సంస్థ 'పునాత్సాంగ్ఛు-I హైడ్రో ఎలక్ట్రిక్ ప్రాజెక్ట్ అథారిటీ (PHPA)' అమలు చేస్తోంది.
- భారత్ ఆర్థిక సాయం: ఈ భారీ ప్రాజెక్టుకు భారత ప్రభుత్వం నిధులు సమకూరుస్తోంది. ఇందులో 40% గ్రాంట్ (అనుదానం) మరియు 60% రుణం (10% వార్షిక వడ్డీతో) రూపంలో ఉన్నాయి.
- విద్యుత్ ఎగుమతి: ఈ కేంద్రం ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే అదనపు విద్యుత్తును (Surplus Power) భారత్కు ఎగుమతి చేస్తారు. దీనివల్ల భూటాన్కు ఆదాయం సమకూరడంతో పాటు, భారత్కు స్వచ్ఛమైన ఇంధనం లభిస్తుంది.
- క్షేత్రస్థాయి పురోగతి: 2026 ఫిబ్రవరి నాటికి ఈ ప్రాజెక్టు సుమారు 88% భౌతిక పనులను పూర్తి చేసుకుంది. మిగిలిన డ్యామ్ నిర్మాణ పనులను రాబోయే ఐదేళ్లలో పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
- భూటాన్లో ప్రస్తుతం నిర్మాణంలో ఉన్న జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల్లో ఇదే అతిపెద్దది. ఇది పూర్తయితే భూటాన్ యొక్క మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం సుమారు 30% పెరిగి, దాదాపు 4,700 మెగావాట్లకు చేరుకుంటుంది. 2019 నుండి నిలిచిపోయిన ఈ పనులు పునఃప్రారంభం కావడం ఇరు దేశాల వ్యూహాత్మక సంబంధాల బలోపేతానికి నిదర్శనం.
- వార్త: పునాత్సాంగ్ఛు-I డ్యామ్ నిర్మాణ పనుల పునఃప్రారంభం (ఏప్రిల్ 2026).
- సామర్థ్యం: 1,200 మెగావాట్లు.
- నది: పునాత్సాంగ్ఛు (భూటాన్).
- ఆర్థిక భాగస్వామి: భారత ప్రభుత్వం.
- ఇతర వార్త: ఇటీవల (నవంబర్ 2025) ప్రధాని మోదీ 1,020 MW పునాత్సాంగ్ఛు-II ప్రాజెక్టును కూడా ప్రారంభించారు.
- గతంలో వ్యాక్సినేషన్ ద్వారా దాదాపుగా అరికట్టిన ప్రాణాంతక బాక్టీరియల్ ఇన్ఫెక్షన్ 'హిబ్' (Hib), ఇప్పుడు అమెరికాలో మళ్లీ కలకలం రేపుతోంది. ముఖ్యంగా చిన్నపిల్లల్లో టీకాలు వేయించుకునే వారి సంఖ్య తగ్గడం వల్ల ఈ వ్యాధి తిరిగి విస్తరిస్తోందని ఆరోగ్య నిపుణులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
- కారకం: ఇది హీమోఫిలస్ ఇన్ఫ్లుఎంజా టైప్ బి (Haemophilus influenzae type b) అనే బాక్టీరియా వల్ల కలిగే తీవ్రమైన అనారోగ్యం.
- ముప్పు ఎవరికి?: 5 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పసిపిల్లలు మరియు చిన్నపిల్లలకు ఈ వ్యాధి సోకే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. కొన్ని రకాల ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్న పెద్దవారికి కూడా ఇది సోకవచ్చు.
- ఒక అపోహ: దీని పేరులో 'ఇన్ఫ్లుఎంజా' అని ఉన్నప్పటికీ, ఇది ఫ్లూ (జలుబు, జ్వరం కలిగించే వైరస్) కు కారణం కాదు.
- వ్యాప్తి: ఇది గాలి ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. సోకిన వ్యక్తి దగ్గినప్పుడు లేదా తుమ్మినప్పుడు వచ్చే శ్వాసకోశ తుంపర్ల ద్వారా ఇతరులకు సోకుతుంది. వ్యాధిగ్రస్తులతో ఎక్కువ సేపు గడపడం వల్ల కూడా ఇది వ్యాపిస్తుంది.
- లక్షణాలు: బాక్టీరియా శరీరంలోని ఏ భాగానికి సోకిందనే దానిపై లక్షణాలు ఆధారపడి ఉంటాయి.
- సాధారణం: చెవి ఇన్ఫెక్షన్లు లేదా బ్రోన్కైటిస్ వంటి స్వల్ప అనారోగ్యాలు.
- తీవ్రం: రక్తప్రవాహం, కీళ్లు, మెదడు మరియు వెన్నెముక పొరలకు (Meningitis) ఇన్ఫెక్షన్ సోకడం వల్ల ప్రాణాపాయం కలగవచ్చు.
- వ్యాక్సినేషన్: హిబ్ను నివారించడానికి అత్యంత ప్రభావవంతమైన మార్గం టీకా వేయించుకోవడం. వ్యాధి ముప్పు నుండి రక్షించడానికి పిల్లలకు నిర్ణీత సమయంలో ఈ టీకాలు వేయడం తప్పనిసరి.
- చికిత్స: సాధారణంగా బాక్టీరియాను ఎదుర్కోవడానికి యాంటీబయాటిక్స్ ఉపయోగిస్తారు. అయితే, ఈ బాక్టీరియా కొన్నిసార్లు యాంటీబయాటిక్స్కు లొంగకపోవచ్చు (Resistance).
- తీవ్రమైన పరిస్థితుల్లో రోగిని ఆసుపత్రిలో చేర్చి ప్రత్యేక చికిత్స అందించాల్సి ఉంటుంది.
- వార్త: అమెరికాలో హిబ్ వ్యాధి కేసులు తిరిగి పెరుగుతున్నాయి.
- కారకం: హీమోఫిలస్ ఇన్ఫ్లుఎంజా టైప్ బి (బాక్టీరియా).
- వ్యాప్తి: శ్వాసకోశ తుంపర్ల ద్వారా.
- ప్రధాన లక్ష్యం: 5 ఏళ్ల లోపు పిల్లలు.
- నివారణ: హిబ్ టీకా (Hib Vaccine).
- అంతర్జాతీయ మార్కెట్ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎగుమతి సుంకం లేదా విండ్ఫాల్ ట్యాక్స్ (Windfall Tax)ను పెంచుతూ నిర్ణయం తీసుకుంది. తాజా సవరణ ప్రకారం, డీజిల్పై లీటరుకు ₹55.5లకు, విమాన ఇంధనం (ATF)పై లీటరుకు ₹42లకు ఈ పన్నును పెంచింది.
- ఏదైనా ఒక పరిశ్రమ తన స్వంత పెట్టుబడి లేదా వ్యాపార వ్యూహంతో సంబంధం లేకుండా, బాహ్య కారణాల వల్ల అకస్మాత్తుగా భారీ లాభాలను ఆర్జిస్తున్నప్పుడు ప్రభుత్వం విధించే అదనపు పన్నే ఈ 'విండ్ఫాల్ ట్యాక్స్'.
- అకస్మాత్తు లాభాలు: అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితులు, యుద్ధాలు లేదా వస్తువుల కొరత వంటి కారణాల వల్ల కంపెనీలకు ఊహించని విధంగా వచ్చే లాభాలను 'విండ్ఫాల్ ప్రాఫిట్స్' అంటారు.
- కారణం: ఈ లాభాల పెరుగుదలకు సదరు సంస్థ చేసే కృషి ఏమీ ఉండదు. కేవలం బయటి పరిస్థితులు (ఉదాహరణకు రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం వల్ల చమురు ధరలు పెరగడం) అనుకూలించడం వల్ల ఈ లాభాలు వస్తాయి.
- లక్ష్యం: ఇలాంటి అసాధారణ లాభాలపై పన్ను విధించడం ద్వారా ప్రభుత్వ ఆదాయాన్ని పెంచుకోవడం మరియు మార్కెట్లో ధరల సమతుల్యతను కాపాడటం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
- ప్రధాన రంగాలు: సాధారణంగా చమురు (Oil), గ్యాస్ మరియు మైనింగ్ పరిశ్రమలపై ఈ పన్నును ఎక్కువగా విధిస్తారు.
- ఇతర రకాలు: లాటరీ గెలుచుకున్నప్పుడు, వారసత్వంగా భారీ ఆస్తి సంక్రమించినప్పుడు లేదా గేమ్-షోలలో వచ్చే భారీ బహుమతులపై విధించే పన్నును కూడా ఒక రకమైన విండ్ఫాల్ ట్యాక్స్గానే పరిగణిస్తారు.
- దేశీయంగా ఇంధన లభ్యతను నిర్ధారించడానికి మరియు అంతర్జాతీయంగా ధరలు పెరిగినప్పుడు కంపెనీలు కేవలం ఎగుమతుల ద్వారానే లాభాలు గడించకుండా నిరోధించడానికి ప్రభుత్వం ఈ పన్నును కాలానుగుణంగా సమీక్షిస్తుంది. సాధారణంగా ప్రతి 15 రోజులకు ఒకసారి చమురు ధరల ఆధారంగా ఈ పన్నును సవరిస్తుంటారు.
- వార్త: డీజిల్ మరియు ATFపై విండ్ఫాల్ ట్యాక్స్ పెంపు.
- డీజిల్పై పన్ను: ₹55.5/లీటర్.
- ATFపై పన్ను: ₹42/లీటర్.
- విండ్ఫాల్ ట్యాక్స్ అంటే: ఊహించని మరియు అసాధారణ లాభాలపై విధించే పన్ను.
- ప్రారంభం: భారత్ మొదటిసారిగా జూలై 2022లో ఈ పన్నును ప్రవేశపెట్టింది.
- హిందూ మహాసముద్రంలోని చాగోస్ దీవులపై తమ సార్వభౌమాధికారాన్ని వదులుకుంటూ కుదుర్చుకున్న ఒప్పందాన్ని ప్రస్తుతానికి నిలిపివేస్తున్నట్లు బ్రిటన్ ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. ఈ దీవుల యాజమాన్యంపై గత కొంతకాలంగా సాగుతున్న చర్చల్లో ఈ నిర్ణయం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
- స్థానం: ఇవి మధ్య హిందూ మహాసముద్రంలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. భారత ఉపఖండం యొక్క దక్షిణ కొన నుండి సుమారు 1,600 కిలోమీటర్ల (1,000 మైళ్లు) దక్షిణంగా ఈ దీవులు ఉన్నాయి.
- బ్రిటిష్ భూభాగం: నవంబర్ 8, 1965న ఈ దీవులను బ్రిటన్ తన విదేశీ భూభాగంగా (Overseas Territory) ప్రకటించుకుంది.
- భౌగోళిక స్వరూపం: ఇవి చాలా చదునైన మరియు లోతట్టు ప్రాంతాలు. ఈ దీవులలోని మెజారిటీ ప్రాంతం సముద్ర మట్టానికి కేవలం 2 మీటర్ల కంటే తక్కువ ఎత్తులోనే ఉంటుంది.
- ప్రత్యేకత: ఈ దీవుల్లో ఎటువంటి నదులు లేదా సరస్సులు లేవు.
- వాతావరణం: ఇక్కడ ఉష్ణమండల సముద్ర వాతావరణం (Tropical Marine Climate) ఉంటుంది. దీనివల్ల ఉష్ణోగ్రతలు మరియు తేమ (Humidity) ఎక్కువగా ఉంటాయి.
- వ్యాపార పవనాలు: ఈ దీవుల మీదుగా వీచే వ్యాపార పవనాలు (Trade Winds) ఇక్కడి వాతావరణాన్ని సమతుల్యం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
- చాగోస్ దీవులపై సార్వభౌమాధికారం తమదేనని మారిషస్ చాలా కాలంగా వాదిస్తోంది. ఈ విషయంలో అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానాలు కూడా మారిషస్కు అనుకూలంగా స్పందించాయి. అయితే, ఈ దీవుల్లోని 'డియెగో గార్సియా' (Diego Garcia) అనే ద్వీపంలో బ్రిటన్ మరియు అమెరికా సంయుక్తంగా ఒక కీలకమైన సైనిక కేంద్రాన్ని నిర్వహిస్తున్నాయి. భద్రతా పరమైన కారణాల దృష్ట్యా ఈ దీవుల అప్పగింతపై బ్రిటన్ తాజాగా పునరాలోచనలో పడింది.
- వార్త: చాగోస్ దీవుల సార్వభౌమాధికారం బదిలీని నిలిపివేసిన బ్రిటన్.
- ప్రదేశం: మధ్య హిందూ మహాసముద్రం.
- ముఖ్య ద్వీపం: డియెగో గార్సియా (వ్యూహాత్మక సైనిక కేంద్రం).
- వివాదం: బ్రిటన్ మరియు మారిషస్ దేశాల మధ్య.
- భౌగోళిక అంశం: ఇక్కడ నదులు మరియు సరస్సులు లేవు.
- అంతర్జాతీయంగా నెలకొన్న భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు చమురుతో పాటు ఇతర కీలక ఖనిజాల లభ్యతను ప్రశ్నార్థకం చేస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా రసాయన పరిశ్రమల్లో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన సల్ఫర్ (గంధకం) సరఫరాలో అంతరాయాలు ఏర్పడే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. అడ్రస్ లేని వార్తగా మిగిలిపోయే సల్ఫర్, నిశ్శబ్దంగా దేశ పారిశ్రామిక చక్రాలను నడుపుతోంది.
- లక్షణాలు: సల్ఫర్ (S) అనేది ఒక అలోహ రసాయన మూలకం. ఇది ప్రకృతిలో స్వచ్ఛమైన మూలక రూపంలో లేదా సల్ఫేట్, సల్ఫైడ్ ఖనిజాల రూపంలో లభిస్తుంది.
- లభ్యత: భూమి పొరలలో (Earth's crust) అత్యధికంగా లభించే మూలకాల్లో ఇది 13వ స్థానంలో ఉంది.
- భారతదేశంలో నిక్షేపాలు: మన దేశంలో ఇది ప్రధానంగా జమ్మూ కాశ్మీర్లోని పుగా వ్యాలీ, బంగాళాఖాతంలోని బారెన్ ఐలాండ్, ఆంధ్రప్రదేశ్, కేరళ మరియు హిమాచల్ ప్రదేశ్లలో లభిస్తుంది.
- రసాయన పరిశ్రమ: సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ (Sulphuric acid) తయారీలో ఇది అత్యంత కీలకమైన ముడిసరుకు. దీనిని 'రసాయనాల రాజు' అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే అనేక పారిశ్రామిక ప్రక్రియల్లో ఇది అవసరం.
- వ్యవసాయ రంగం: వ్యవసాయంలో వాడే పురుగుల మందులు (Fungicides), ఎరువులు మరియు వ్యవసాయ రసాయనాల తయారీలో దీనిని విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.
- రబ్బర్ పరిశ్రమ: రబ్బరును గట్టిపరిచే ప్రక్రియ అయిన 'వల్కనైజేషన్' (Vulcanisation) లో సల్ఫర్ పొడిని ఉపయోగిస్తారు.
- ఔషధ రంగం: చర్మ వ్యాధుల మందులు మరియు ఇతర ఫార్మాస్యూటికల్ ఉత్పత్తుల తయారీలో దీనికి ప్రాధాన్యత ఉంది.
- సల్ఫర్ ల్యాంప్స్: అరుదైన లైటింగ్ పరికరాలైన 'సల్ఫర్ ల్యాంప్స్'లో కాంతిని ఉత్పత్తి చేసే మాధ్యమంగా దీనిని వాడుతారు.
- పశ్చిమ ఆసియా సంక్షోభం కారణంగా రవాణా మార్గాల్లో ఆటంకాలు ఏర్పడితే, సల్ఫర్ ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇది పరోక్షంగా ఎరువుల ధరలు మరియు తయారీ రంగంపై ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. పారిశ్రామిక వృద్ధిని కాపాడుకోవడానికి సల్ఫర్ వంటి వ్యూహాత్మక ఖనిజాల నిల్వలను పెంచుకోవాల్సిన అవసరం ఉందని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
- మూలకం: సల్ఫర్ (S) - అలోహం.
- ముఖ్య ఉపయోగం: సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ తయారీ, రబ్బర్ వల్కనైజేషన్.
- భారతదేశంలో నిక్షేపాలు: పుగా వ్యాలీ (J&K), బారెన్ ఐలాండ్.
- ప్రాముఖ్యత: వ్యవసాయం మరియు రసాయన పరిశ్రమలకు వెన్నెముక.
- ప్రపంచంలోనే అత్యంత అరుదైన క్షీరదాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడే సింధు నదీ డాల్ఫిన్ పరిరక్షణలో భారత్ కీలక పురోగతి సాధిస్తోంది. ప్రభుత్వం చేపట్టిన ఆవాస రక్షణ చర్యలు మరియు ప్రజల భాగస్వామ్యం (Citizen Science) వల్ల ఈ డాల్ఫిన్లు అంతరించిపోకుండా పోరాడే శక్తిని పుంజుకుంటున్నాయని పరిశోధకులు గుర్తించారు.
- శాస్త్రీయ నామం: ప్లాటానిస్టా మైనర్ (Platanista minor).
- అరుదైన జీవి: ఇది ప్రపంచంలోని అత్యంత అరుదైన మిత్రశీల క్షీరదాలలో ఒకటి.
- వ్యాప్తి: ఇవి ప్రధానంగా పాకిస్థాన్లోని సింధు నదీ వ్యవస్థలో కనిపిస్తాయి. అయితే, భారతదేశంలోని బియాస్ నది (Beas River) లో వీటి యొక్క ఒక చిన్న జనాభా (Remnant Population) ఇప్పటికీ మనగడ సాగిస్తోంది.
- నేత్రం లేని జీవి: ఇవి పుట్టుకతోనే గుడ్డివి. నీటి అడుగున శబ్దాన్ని ఉపయోగించి (Echolocation) ఆహారాన్ని వెతకడం మరియు మార్గాన్ని గుర్తించడం చేస్తాయి.
- శ్వాస ప్రక్రియ: ఇవి నీటి ఉపరితలం పైకి వచ్చి శ్వాస తీసుకుంటాయి. ఈ సమయంలో 'సుక్' అనే శబ్దం చేయడం వల్ల వీటిని స్థానికంగా 'భూలన్' అని కూడా పిలుస్తారు.
- కాలుష్యం: నదుల్లో పెరుగుతున్న పారిశ్రామిక మరియు రసాయన వ్యర్థాల వల్ల వీటి మనుగడ కష్టమవుతోంది.
- ఆవాసాల విచ్ఛిన్నం: నదులపై నిర్మిస్తున్న బ్యారేజీలు మరియు ఆనకట్టల వల్ల వీటి స్వేచ్ఛా ప్రవాహానికి ఆటంకం ఏర్పడుతోంది.
- వేట: అక్రమ వేట మరియు చేపల వేట వలల్లో చిక్కుకోవడం కూడా ఈ జీవుల సంఖ్య తగ్గడానికి ప్రధాన కారణాలు.
- IUCN రెడ్ లిస్ట్: అంతరించిపోతున్న జీవుల జాబితా (Endangered).
- వన్యప్రాణి రక్షణ చట్టం (1972): షెడ్యూల్-I కింద గరిష్ట రక్షణ కల్పించబడింది.
- ప్రాముఖ్యత: పంజాబ్ రాష్ట్రం దీనిని తన రాష్ట్ర జలచర జీవి (State Aquatic Animal) గా ప్రకటించింది.
- ప్రస్తుతం బియాస్ నదీ తీర ప్రాంత ప్రజలను భాగస్వామ్యం చేస్తూ నిర్వహిస్తున్న అవగాహన కార్యక్రమాలు ఈ డాల్ఫిన్ల సంరక్షణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
- వార్త: సింధు నదీ డాల్ఫిన్ల పరిరక్షణలో పెరుగుతున్న ప్రజా భాగస్వామ్యం.
- భారత్లో నివాసం: బియాస్ నది (పంజాబ్).
- రాష్ట్ర జలచర జీవి: పంజాబ్ రాష్ట్రం.
- IUCN హోదా: ఎండేంజర్డ్ (Endangered).
- ప్రత్యేకత: కళ్ళు లేని డాల్ఫిన్ (శబ్దం ద్వారా ప్రయాణిస్తుంది).
- భారత ఎగుమతి తనిఖీ మండలి (EIC) నుంచి తనిఖీ ధృవీకరణ పత్రం (Certificate of Inspection) పొందే నిబంధన కేవలం కొన్ని దేశాలకే పరిమితమని భారత్ స్పష్టం చేసింది. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నిబంధనల ప్రకారం, నాణ్యత మరియు భద్రతా ప్రమాణాలను నిర్ధారించే ఈ ప్రక్రియ ఎగుమతుదారులకు ఎంతో కీలకం.
- బియ్యం ఎగుమతి చేసేటప్పుడు EIC తనిఖీ పత్రం తప్పనిసరిగా ఉండాల్సిన దేశాల జాబితాను భారత్ ప్రకటించింది.
- యూరోపియన్ యూనియన్ (EU) దేశాలు
- యునైటెడ్ కింగ్డమ్ (UK)
- ఐస్లాండ్, లీచ్టెన్స్టెయిన్, నార్వే మరియు స్విట్జర్లాండ్.
- మిగిలిన దేశాలకు ఎగుమతి చేసే సమయంలో ఈ నిర్దిష్ట ధృవీకరణ పత్రం అవసరం లేదని కేంద్రం వెల్లడించింది.
- స్థాపన: ఎగుమతి (నాణ్యత నియంత్రణ మరియు తనిఖీ) చట్టం, 1963లోని సెక్షన్ 3 కింద భారత ప్రభుత్వం దీనిని ఏర్పాటు చేసింది.
- ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: నాణ్యత నియంత్రణ మరియు తనిఖీల ద్వారా భారత ఎగుమతి వాణిజ్యం పటిష్టంగా అభివృద్ధి చెందేలా చూడటం.
- బాధ్యత: ఇది భారతదేశం యొక్క అధికారిక ఎగుమతి-ధృవీకరణ సంస్థ. ఎగుమతి అయ్యే ఉత్పత్తుల నాణ్యత మరియు భద్రతకు ఇది హామీ ఇస్తుంది.
- నాయకత్వం: ఈ మండలికి ఒక 'ఛైర్మన్' నాయకత్వం వహిస్తారు. రోజువారీ కార్యకలాపాలను 'డైరెక్టర్ ఆఫ్ ఇన్స్పెక్షన్ & క్వాలిటీ కంట్రోల్' పర్యవేక్షిస్తారు.
- నెట్వర్క్: ముంబై, కోల్కతా, కొచ్చి, ఢిల్లీ మరియు చెన్నైలలో ఎగుమతి తనిఖీ ఏజెన్సీలు (EIAs) ఉన్నాయి. వీటి పరిధిలో 30 ఉప కార్యాలయాలు మరియు అత్యాధునిక NABL గుర్తింపు పొందిన ప్రయోగశాలలు పనిచేస్తున్నాయి.
- ప్రధాన కార్యాలయం: ఢిల్లీ.
- నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ.
- అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో భారతీయ ఉత్పత్తులపై నమ్మకాన్ని పెంచడంలో EIC కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఆహార ఉత్పత్తులలో రసాయనాల అవశేషాలు (Chemical residues) లేకుండా చూడటం ద్వారా విదేశాల్లో మన ఉత్పత్తుల తిరస్కరణను ఇది తగ్గిస్తుంది.
- సంస్థ: ఎగుమతి తనిఖీ మండలి (EIC).
- చట్టం: ఎగుమతి చట్టం, 1963.
- మంత్రిత్వ శాఖ: వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ.
- వార్త: బియ్యం ఎగుమతి ధృవీకరణ పత్రం కేవలం EU, UK మరియు కొన్ని యూరోపియన్ దేశాలకే పరిమితం.
- ముఖ్య కేంద్రాలు: ముంబై, కోల్కతా, కొచ్చి, ఢిల్లీ, చెన్నై.
- భారతదేశంలోని అరుదైన తెగలలో ఒకటైన లంజియా సౌరా కమ్యూనిటీ నేడు సరికొత్త పరివర్తనకు లోనవుతోంది. ఒకవైపు తమ పూర్వీకుల సంస్కృతిని గౌరవిస్తూనే, మరోవైపు ఆధునిక ప్రపంచంతో పోటీ పడుతూ తమదైన శైలిలో అభివృద్ధిని నిర్వచించుకుంటున్నారు. దీనిపై సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు జరిపిన తాజా పరిశీలనలో ఆసక్తికర అంశాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి.
- ప్రాచీనత: వీరు ఒడిశా రాష్ట్రంలోని అత్యంత పురాతన తెగలలో ఒకరు. కేంద్ర ప్రభుత్వం వీరిని ముఖ్యంగా ప్రమాదంలో ఉన్న గిరిజన సమూహాల (PVTG) జాబితాలో చేర్చింది.
- ఇతర పేర్లు: వీరిని సవరలు, శబరలు, సౌరా, సోరా అని కూడా పిలుస్తారు. రామాయణంలోని శబరి ఈ తెగకు చెందినదేనని ఒక నమ్మకం.
- వ్యాప్తి: ప్రధానంగా ఒడిశాలో ఉన్నప్పటికీ.. ఆంధ్రప్రదేశ్, జార్ఖండ్, మధ్యప్రదేశ్ మరియు అస్సాం రాష్ట్రాల్లో కూడా వీరు స్వల్ప సంఖ్యలో నివసిస్తున్నారు.
- భాష మరియు లిపి: వీరికి 'సోరా' అనే సొంత భాష ఉంది (ఇది ముండా భాషా కుటుంబానికి చెందినది). భారతదేశంలోని అతికొద్ది గిరిజన భాషలకు మాత్రమే సొంత లిపి ఉంది, సోరా భాషకు ఉన్న లిపిని 'సోరంగ్ సోంపెంగ్' అని పిలుస్తారు.
- నివాసాలు: వీరు కొండ ప్రాంతాల్లో మట్టి గోడలు మరియు గడ్డితో నిర్మించిన ఇళ్లలో నివసిస్తారు.
- వంశపారంపర్యం: శారీరక లక్షణాల పరంగా వీరు ప్రోటో-ఆస్ట్రలాయిడ్ సమూహానికి చెందినవారు.
- ఆర్థిక వ్యవస్థ: వీరి ప్రధాన జీవనోపాధి పోడు వ్యవసాయం (Shifting Cultivation), అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణ మరియు చిన్న తరహా సాగు.
- కళా నైపుణ్యం: వీరి ఇళ్ల గోడలపై వేసే 'ఇడిటల్' (Idital) పెయింటింగ్స్ ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచాయి. ఇటీవల వీటికే భారత ప్రభుత్వం GI ట్యాగ్ (Geographical Indication) కూడా మంజూరు చేసింది.
- గతంలో కేవలం అడవులకే పరిమితమైన ఈ తెగ యువత, నేడు విద్య మరియు సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకుంటున్నారు. తమ భాషను మరియు లిపిని కాపాడుకుంటూనే, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా తమ సంస్కృతిని ప్రపంచానికి పరిచయం చేస్తున్నారు. ఆధునికతను ఆహ్వానిస్తూనే తమ మూలాలను కోల్పోకుండా ఉండటం వీరి ప్రత్యేకత.
- వార్త: లంజియా సౌరా తెగలో ఆధునికత మరియు సంప్రదాయాల మేళవింపు.
- ముఖ్య రాష్ట్రం: ఒడిశా.
- హోదా: PVTG (Particularly Vulnerable Tribal Group).
- భాష & లిపి: సోరా (Sora) & సోరంగ్ సోంపెంగ్.
- ప్రత్యేకత: ఇడిటల్ (Idital) పెయింటింగ్స్ - GI ట్యాగ్ గ్రహీత.
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(06.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(07.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(08.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(09.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(10.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(11.04.2026) తెలుగులో..
☛Follow our YouTube Channel (Click Here)
☛ Follow our Facebook Page (Click Here)
☛ Follow our Instagram Page (Click Here)
☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)
☛ Join our Telegram Channel (Click Here)