- భారత్ మరియు ఉజ్బెకిస్థాన్ దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక రక్షణ సహకారంలో భాగంగా నిర్వహిస్తున్న 7వ ఎడిషన్ 'డస్ట్లిక్' విన్యాసాల్లో పాల్గొనేందుకు భారత సైనిక బృందం బయలుదేరింది.
- ఇరు దేశాల సైన్యాల మధ్య సమన్వయం మరియు వ్యూహాత్మక నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకోవడానికి ఈ విన్యాసాలు వేదిక కానున్నాయి.
- భాగస్వామ్య దేశాలు: ఇది భారత్ మరియు ఉజ్బెకిస్థాన్ దేశాల మధ్య జరిగే వార్షిక సంయుక్త సైనిక విన్యాసం.
- నిర్వహణ: ఈ విన్యాసాలు ప్రతి సంవత్సరం ఒకసారి భారత్లో, మరోసారి ఉజ్బెకిస్థాన్లో ప్రత్యామ్నాయంగా (Alternatively) నిర్వహిస్తారు.
- పాల్గొంటున్న దళాలు: భారత సైన్యానికి చెందిన మహార్ రెజిమెంట్ (MAHAR Regiment) బెటాలియన్తో పాటు, భారత వైమానిక దళానికి (IAF) చెందిన 15 మంది సిబ్బంది కూడా ఈ విన్యాసాల్లో పాల్గొంటున్నారు.
- సైనిక సహకారం: సెమీ-మౌంటైన్ (అర్ధ-పర్వత) ప్రాంతాలలో సంయుక్త ఆపరేషన్లను నిర్వహించడంలో ఇరు దేశాల సామర్థ్యాలను పెంపొందించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
- కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్: సంయుక్త కార్యకలాపాల ప్రణాళిక మరియు అమలు కోసం రెండు దేశాల దళాల మధ్య ఒక సమగ్రమైన ఆపరేషనల్ అల్గారిథమ్ను (Unified Operational Algorithm) రూపొందించడం.
- శిక్షణ అంశాలు: ఈ విన్యాసాల్లో ల్యాండ్ నావిగేషన్, శత్రు స్థావరాలపై దాడులు నిర్వహించడం (Strike Missions) మరియు శత్రువుల ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకోవడం వంటి కీలక అంశాలను ప్రాక్టీస్ చేస్తారు.
- ఈ ఉమ్మడి విన్యాసాల ద్వారా ఇరు దేశాల సైన్యాలు ఒకరి అత్యుత్తమ పద్ధతులను (Best Practices) మరొకరు పంచుకోవడానికి అవకాశం లభిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలు మరియు పర్వత ప్రాంత యుద్ధ తంత్రాలలో నైపుణ్యాన్ని సాధించడానికి ఇది దోహదపడుతుంది.
- వార్త: ఎక్సర్సైజ్ డస్ట్లిక్ - 7వ ఎడిషన్ ప్రారంభం.
- దేశాలు: భారత్ మరియు ఉజ్బెకిస్థాన్.
- బృందం: మహార్ రెజిమెంట్ (భారత సైన్యం) మరియు వైమానిక దళం.
- ప్రాంతం: సెమీ-మౌంటైన్ టెర్రైన్.
- మొదటి ఎడిషన్: ఇది 2019లో ఉజ్బెకిస్థాన్లో మొదటిసారి ప్రారంభమైంది.
- దేశంలోనే అతిపెద్ద టైగర్ రిజర్వ్లలో ఒకటైన నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NSTR) లో అనాథ లేదా గాయపడిన పులి పిల్లల సంరక్షణ కోసం ప్రత్యేక ఎన్క్లోజర్ ఏర్పాటు చేసే ప్రతిపాదనను అటవీ శాఖ అధికారులు వేగవంతం చేశారు. గతంలో నిలిచిపోయిన ఈ ప్రాజెక్టును తిరిగి పట్టాలెక్కించడం ద్వారా పులుల సంతతిని రక్షించవచ్చని అధికారులు భావిస్తున్నారు.
- స్థానం: ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నల్లమల కొండల శ్రేణిలో విస్తరించి ఉంది.
- విశేషం: ఇది భారతదేశంలోని అతిపెద్ద టైగర్ రిజర్వ్లలో ఒకటి.
- పేరు వెనుక చరిత్ర: ఈ ప్రాంతంలోని రెండు ప్రసిద్ధ డ్యామ్లైన నాగార్జునసాగర్ మరియు శ్రీశైలం డ్యామ్ల పేరు మీదుగా దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది.
- కలిసి ఉన్న అభయారణ్యాలు: రాజీవ్ గాంధీ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం మరియు గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం (GBM) వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రాలు ఈ టైగర్ రిజర్వ్లో భాగంగా ఉన్నాయి.
- నది: పవిత్ర కృష్ణా నది ఈ రిజర్వ్ గుండా ప్రవహిస్తుంది.
- ఆధ్యాత్మికత: ఈ రిజర్వ్ పరిధిలో ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటైన మల్లికార్జున స్వామి ఆలయం (శ్రీశైలం) ఉంది.
- పురావస్తు సంపద: నాగార్జున కొండ ప్రాంతంలో బౌద్ధ అవశేషాలు మరియు అనేక పురావస్తు ప్రదేశాలు ఈ అడవుల్లో దాగి ఉన్నాయి.
- భౌగోళిక స్వరూపం: పీఠభూములు, లోతైన లోయలు మరియు కొండల సమూహంతో ఈ ప్రాంతం అత్యంత వైవిధ్యంగా ఉంటుంది.
- అడవుల రకం: ఇక్కడ ప్రధానంగా ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవులు (Tropical dry deciduous forests) ఉంటాయి. వెదురు పొదలు, గడ్డి మైదానాలు ఇక్కడ అధికం.
- అరుదైన మొక్కలు: ఆండ్రోగ్రాఫిస్ నల్లమలయాన, ప్రేమ హామిల్టోనీ వంటి నల్లమల అడవులకే పరిమితమైన (Endemic) మొక్కలు ఇక్కడ లభిస్తాయి.
- జంతువులు: పులులతో పాటు చిరుతపులులు, తోడేళ్లు, అడవి కుక్కలు, సాంబార్, చింకారా, మౌస్ డీర్ (పిచుక జింక) వంటి అనేక జీవజాతులు ఇక్కడ నివసిస్తున్నాయి.
- కొత్తగా నిర్మించబోయే ఎన్క్లోజర్ ద్వారా అడవిలో ఒంటరిగా మారిన పులి పిల్లలకు సరైన వైద్యం మరియు శిక్షణ అందించి, అవి స్వయంగా వేటాడగలిగే సామర్థ్యం సంపాదించిన తర్వాత తిరిగి అడవిలోకి వదులుతారు.
- వార్త: NSTR లో పులి పిల్లల కోసం ఎన్క్లోజర్ ప్రాజెక్టు పునఃప్రారంభం.
- స్థానం: నల్లమల అడవులు, ఆంధ్రప్రదేశ్.
- నది: కృష్ణా నది.
- ప్రత్యేకత: భారతదేశంలో విస్తీర్ణపరంగా అతిపెద్ద పులుల సంరక్షణ కేంద్రాలలో ఒకటి.
- ముఖ్య దేవాలయం: శ్రీశైల మల్లికార్జున స్వామి దేవాలయం.
- విదేశాల్లో వ్యూహాత్మక ఖనిజాల అన్వేషణ కోసం భారత్ ఏర్పాటు చేసిన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ ఖనిజ్ బిదేశ్ ఇండియా లిమిటెడ్ (KABIL), దక్షిణ అమెరికా దేశమైన అర్జెంటీనాలో ఐదు లిథియం బ్లాకుల లోతైన అన్వేషణ (Deep Exploration) కోసం అక్కడి ప్రభుత్వం నుండి పర్యావరణ అనుమతులు పొందింది. ఈ అన్వేషణ ద్వారా భారత్కు అవసరమైన లిథియం సరఫరాలో స్వయం సమృద్ధి సాధించే అవకాశం ఉంది.
- ఏర్పాటు: ఆగస్టు 8, 2019న కంపెనీల చట్టం 2013 కింద దీనిని స్థాపించారు.
- భాగస్వామ్యం: ఇది మూడు కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల (CPSEs) సంయుక్త భాగస్వామ్యం (Joint Venture).
- NALCO (నేషనల్ అల్యూమినియం కంపెనీ లిమిటెడ్) - 40% వాటా.
- HCL (హిందుస్థాన్ కాపర్ లిమిటెడ్) - 30% వాటా.
- MECL (మినరల్ ఎక్స్ప్లోరేషన్ అండ్ కన్సల్టెన్సీ లిమిటెడ్) - 30% వాటా.
- మంత్రిత్వ శాఖ: ఇది కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం న్యూఢిల్లీలో ఉంది.
- వ్యూహాత్మక ఖనిజాలు: విదేశాలలో మన దేశానికి అవసరమైన వ్యూహాత్మక ఖనిజాలను గుర్తించడం, అన్వేషించడం మరియు వాటిని కొనుగోలు చేయడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
- ప్రస్తుత దృష్టి: ప్రస్తుతం ఈ సంస్థ లిథియం (Lithium) మరియు కోబాల్ట్ (Cobalt) అనే రెండు కీలక ఖనిజాలపై దృష్టి పెట్టింది.
- అంతర్జాతీయ కార్యకలాపాలు: అర్జెంటీనాతో పాటు ఆస్ట్రేలియా మరియు చిలీ దేశాల్లో కూడా కాబిల్ (KABIL) కీలక ప్రాజెక్టులను చేపట్టింది.
- ఈ సంస్థ యొక్క అధీకృత మూలధనం (Authorized Capital) ₹500 కోట్లు కాగా, చెల్లించిన మూలధనం (Paid-up Capital) ₹100 కోట్లు. ఈ భాగస్వామ్యంలో లీడ్ పార్నర్గా NALCO వ్యవహరిస్తోంది.
- స్మార్ట్ఫోన్లు, లాప్టాప్లు మరియు ఎలక్ట్రిక్ కార్ల బ్యాటరీల తయారీలో 'లిథియం' అత్యంత కీలకం. చైనా వంటి దేశాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవడానికి భారత్ అర్జెంటీనాలోని 'లిథియం ట్రయాంగిల్' ప్రాంతంలో ఈ అన్వేషణను వేగవంతం చేస్తోంది.
- వార్త: అర్జెంటీనాలో 5 లిథియం బ్లాకుల అన్వేషణకు KABILకు అనుమతి.
- KABIL భాగస్వాములు: NALCO, HCL, MECL.
- మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖ.
- వ్యూహాత్మక ఖనిజాలు: లిథియం మరియు కోబాల్ట్.
- ప్రాధాన్యత: లిథియంను 'వైట్ గోల్డ్' (White Gold) అని కూడా పిలుస్తారు.
- విటమిన్-డి కేవలం ఎముకలకే కాదు, మెదడు పనితీరుకు కూడా అత్యంత అవసరమని శాస్త్రవేత్తల తాజా అధ్యయనంలో వెల్లడైంది. 30, 40 ఏళ్ల వయస్సులో శరీరంలో ఉండే విటమిన్-డి స్థాయిలు, మనం 60, 70 ఏళ్లకు చేరుకున్నప్పుడు మన మెదడు వయస్సును (Brain Age) నిర్ణయిస్తాయని ఈ పరిశోధన పేర్కొంది.
- కొవ్వులో కరిగే విటమిన్: విటమిన్-డి అనేది కొవ్వులో కరిగే విటమిన్. ఇది కొన్ని ఆహార పదార్థాలలో సహజంగా లభిస్తుంది.
- సూర్యరశ్మి ద్వారా: సూర్యుని నుండి వచ్చే అతినీలలోహిత (UV) కిరణాలు చర్మానికి తగిలినప్పుడు మన శరీరం సొంతంగా విటమిన్-డిని తయారు చేసుకుంటుంది.
- నిల్వ: ఎండ తగిలినప్పుడు తయారైన విటమిన్-డి కొవ్వు కణాలలో నిల్వ ఉంటుంది. సూర్యరశ్మి లేని సమయంలో శరీరం దీనిని ఉపయోగించుకుంటుంది.
- సహజ సిద్ధంగా: గుడ్డులోని పచ్చసొన, ఉప్పునీటి చేపలు మరియు లివర్ వంటి వాటిలో లభిస్తుంది.
- అదనంగా (Fortified Foods): పాలు, తృణధాన్యాలు (Cereals), మరియు పెరుగు వంటి ఆహార పదార్థాలకు విటమిన్-డిని అదనంగా కలిపి విక్రయిస్తుంటారు.
- ఎముకల ఆరోగ్యం: ఇది శరీరంలో కాల్షియం శోషణను పెంచుతుంది. రక్తం లో కాల్షియం, ఫాస్పరస్ స్థాయిలను క్రమబద్ధీకరించి ఎముకలు, పళ్ళు బలంగా ఉండేలా చేస్తుంది.
- ఇతర ఉపయోగాలు: శరీరంలో మంటను (Inflammation) తగ్గించడం, కణాల పెరుగుదల, రోగనిరోధక శక్తిని పెంచడం మరియు గ్లూకోజ్ మెటబాలిజంలో ఇది కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
- చిన్నపిల్లల్లో: 'రికెట్స్' (Rickets) వ్యాధి వస్తుంది. దీనివల్ల ఎముకలు మెత్తబడి, వంకరగా మారి నొప్పిని కలిగిస్తాయి.
- పెద్దవారిలో: 'ఆస్టియోమలాసియా' (Osteomalacia) సంభవిస్తుంది. దీనివల్ల ఎముకల నొప్పి మరియు కండరాల బలహీనత ఏర్పడుతుంది.
- ముప్పు ఎవరికి?: చర్మంపై మెలనిన్ శాతం ఎక్కువగా ఉన్నవారికి (నలుపు రంగు చర్మం) మరియు శరీరాన్ని పూర్తిగా కప్పి ఉంచే దుస్తులు ధరించేవారికి సూర్యరశ్మి సరిగ్గా తగలక విటమిన్-డి లోపం వచ్చే అవకాశం ఉంది.
- శరీరంలో విటమిన్-డి స్థాయిలు పరిమితికి మించి (Toxic levels) పెరిగితే వికారం, వాంతులు, కండరాల బలహీనత, కిడ్నీలో రాళ్లు ఏర్పడటం వంటి సమస్యలు వస్తాయి. అత్యధిక స్థాయికి చేరితే కిడ్నీలు ఫెయిల్ అవ్వడం, గుండె లయ తప్పడం మరియు ప్రాణాపాయం కూడా సంభవించవచ్చు.
- శాస్త్రీయ నామం: కాల్సిఫెరోల్.
- వార్త: యవ్వనంలో విటమిన్-డి మెదడు వృద్ధాప్యాన్ని నియంత్రిస్తుంది.
- ప్రధాన వనరు: సూర్యరశ్మి.
- లోపం: రికెట్స్ (పిల్లలు), ఆస్టియోమలాసియా (పెద్దలు).
- సాక్షి ఎడ్యుకేషన్ : ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మంచి నీటి సరస్సులలో ఒకటైన వులర్ సరస్సు సంరక్షణకు చేపట్టిన చర్యలు సత్ఫలితాలనిస్తున్నాయి. పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడే లక్ష్యంతో చేపట్టిన ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ఇప్పటికే 5 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర పూడికతో నిండిన భూమిని తిరిగి సరస్సులో కలిపారు.
- సరస్సు లోతును పెంచడం ద్వారా కశ్మీర్ లోయలో వరద ముప్పును తగ్గించే ప్రయత్నాలు ముమ్మరంగా సాగుతున్నాయి.
- విశేషం: ఇది భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద మంచి నీటి సరస్సు (Freshwater lake) మరియు ఆసియాలో రెండో అతిపెద్దది.
- నది: ఈ సరస్సు గుండా జీలం నది ప్రవహిస్తుంది. జీలం నది ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడంలో ఈ సరస్సు కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
- వైశాల్యం: దీని వైశాల్యం ఋతువుల ప్రకారం 30 నుండి 260 చదరపు కిలోమీటర్ల వరకు మారుతూ ఉంటుంది.
- ఆవిర్భావం: ఇది భూగర్భ పలకల కదలికల (Tectonic activity) వల్ల ఏర్పడింది. పురాతన కాలంలో ఉనికిలో ఉన్న 'సతీసర్' సరస్సు యొక్క శేషమే ఈ వులర్ సరస్సు అని చెబుతారు.
- జైనా లంక్: సరస్సు మధ్యలో 'జైనా లంక్' అనే చిన్న ద్వీపం ఉంది. దీనిని రాజు జైనుల్-అబి-దిన్ నిర్మించారు.
- మత్స్య సంపద: కశ్మీర్ లోయకు అవసరమైన మొత్తం చేపల ఉత్పత్తిలో సుమారు 60 శాతం ఈ సరస్సు నుండే లభిస్తుంది.
- రామ్సర్ సైట్: పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా 1990లో దీనిని అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల తడి భూమిగా (Ramsar Site) గుర్తించారు.
- సరస్సులోని పూడికను తొలగించడంతో పాటు, నీటి ప్రవాహానికి అడ్డుగా ఉన్న విల్లో (Willow) చెట్లను తొలగించారు. సరస్సు గట్లను పటిష్టం చేయడం ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు స్థానిక ప్రజలకు వరద నుండి రక్షణ లభిస్తోంది. ఇది పర్యాటక రంగ అభివృద్ధికి కూడా దోహదపడనుంది.
- వార్త: వులర్ సరస్సు పరిరక్షణ - 5 చ.కి.మీ భూమి పునరుద్ధరణ.
- ప్రదేశం: బందిపోరా జిల్లా, జమ్మూ కాశ్మీర్.
- నది: జీలం (Jhelum).
- హోదా: రామ్సర్ సైట్ (1990).
- చారిత్రక కట్టడం: జైనా లంక్ ద్వీపం.
- కర్ణాటకలోని ఉత్తర కన్నడ జిల్లాలో విస్తరించి ఉన్న కాళీ టైగర్ రిజర్వ్ (Kali Tiger Reserve) మనుగడను కాపాడేందుకు కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ 663.32 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర పర్యావరణ సున్నిత మండలాన్ని (Eco-Sensitive Zone - ESZ) ప్రతిపాదించింది. మానవ జోక్యం నుండి వన్యప్రాణుల ఆవాసాలను రక్షించడం ఈ నిర్ణయం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
- స్థానం: ఇది కర్ణాటకలోని ఉత్తర కన్నడ (నార్త్ కెనరా) జిల్లా మధ్య భాగంలో ఉంది.
- రెండు విభాగాలు: ఈ రిజర్వ్లో రెండు ముఖ్యమైన రక్షిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అవి:
- దండేలి వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం (475.018 చ.కి.మీ)
- అన్షీ నేషనల్ పార్క్ (339.866 చ.కి.మీ)
- సరిహద్దులు: దీనికి ఉత్తరాన భీమ్ఘడ్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం (కర్ణాటక) ఉండగా, పశ్చిమాన గోవాలోని ఐదు రక్షిత ప్రాంతాలతో సరిహద్దులను పంచుకుంటోంది. మహారాష్ట్రలోని రాధానగరి మరియు కోయనా అభయారణ్యాలతో కూడా ఇది అనుసంధానమై ఉంది.
- నది: ఉత్తర కన్నడ జిల్లాకు ప్రధాన నీటి వనరు అయిన కాళీ నది ఈ రిజర్వ్ గుండా ప్రవహిస్తుంది, అందుకే దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది.
- భౌగోళిక స్వరూపం: కొండలు, నిటారైన లోయలు మరియు పీఠభూములతో కూడిన వైవిధ్యమైన భూభాగాన్ని ఇది కలిగి ఉంది.
- వృక్షసంపద: ఇక్కడ సెమీ-ఎవర్గ్రీన్ (అర్ధ సతత హరిత) మరియు తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవులు ఉంటాయి. వెదురు పొదలు మరియు గడ్డి మైదానాలు కూడా విస్తరించి ఉన్నాయి.
- ఫ్లోరా (మొక్కలు): టేకు, సిల్వర్ ఓక్, యూకలిప్టస్ వంటి వృక్షజాతులతో పాటు అనేక విలువైన ఔషధ మొక్కలకు ఇది నిలయం.
- ఈ ప్రాంతాన్ని ఎకో-సెన్సిటివ్ జోన్గా ప్రకటించడం వల్ల గనులు, భారీ నిర్మాణాలు మరియు పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలపై నియంత్రణ ఉంటుంది. ఇది పులులు, ఏనుగులు మరియు అరుదైన నల్ల చిరుతపులుల (Black Panthers) స్వేచ్ఛా సంచారానికి మరియు పర్యావరణ సమతుల్యతకు దోహదపడుతుంది.
- వార్త: కాళీ టైగర్ రిజర్వ్ చుట్టూ 663.32 చ.కి.మీ ESZ ప్రతిపాదన.
- రాష్ట్రం: కర్ణాటక.
- పాత పేరు: దీనిని గతంలో 'దండేలి-అన్షీ టైగర్ రిజర్వ్' అని పిలిచేవారు.
- నది: కాళీ నది.
- విశేషం: అరుదైన నల్ల చిరుతపులులు (Black Panthers) ఎక్కువగా కనిపించే రిజర్వ్లలో ఇది ఒకటి.
- భూమి యొక్క అయస్కాంత క్షేత్రంలో బలహీనమైన ప్రాంతంగా గుర్తింపు పొందిన సౌత్ అట్లాంటిక్ అనోమలీ (SAA) ఇప్పుడు రెండు వేర్వేరు మండలాలుగా విడిపోతోందని శాస్త్రవేత్తలు తాజాగా గుర్తించారు. ఈ మార్పు వల్ల భూమికి తక్కువ ఎత్తులో తిరిగే (Low Earth Orbit) ఉపగ్రహాలకు మరియు అంతరిక్ష పరిశోధనలకు సవాళ్లు పెరిగే అవకాశం ఉంది.
- భూమి చుట్టూ ఉండే అయస్కాంత క్షేత్రం సూర్యుని నుంచి వచ్చే హానికరమైన రేడియేషన్ నుండి మనల్ని కాపాడుతుంది. అయితే, దక్షిణ అమెరికాకు ఆగ్నేయంగా మరియు ఆఫ్రికాకు నైరుతి దిశలో ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో ఈ అయస్కాంత క్షేత్రం బాగా కుంచించుకుపోయి (Dip) ఉంటుంది. దీనినే SAA అని పిలుస్తారు.
- స్థానం: ఇది సుమారుగా 5 నుండి 40 డిగ్రీల దక్షిణ అక్షాంశాలు మరియు 0 నుండి 80 డిగ్రీల పశ్చిమ రేఖాంశాల మధ్య ఉంటుంది.
- ప్రభావం: ఇక్కడ అయస్కాంత రక్షణ తక్కువగా ఉండటం వల్ల అంతరిక్షం నుండి వచ్చే విశ్వ కిరణాలు (Cosmic rays), చార్జ్డ్ పార్టికల్స్ భూ వాతావరణంలోకి లోతుగా ప్రవేశిస్తాయి.
- ఈ అనోమలీని అర్థం చేసుకోవాలంటే వ్యాన్ అలెన్ బెల్ట్స్ గురించి తెలియాలి.
- ఏమిటివి?: ఇవి భూమి చుట్టూ ఉండే శక్తివంతమైన చార్జ్డ్ పార్టికల్స్ (ప్రధానంగా సౌర గాలుల నుండి వచ్చేవి) యొక్క మండలాలు. భూమి అయస్కాంత క్షేత్రం వీటిని పట్టి ఉంచుతుంది.
- రెండు పొరలు:
- బాహ్య వలయం: సూర్యుని నుండి వచ్చే బిలియన్ల కొద్దీ అధిక శక్తి కణాలతో ఏర్పడుతుంది.
- అంతర వలయం: విశ్వ కిరణాలు భూ వాతావరణంతో జరిపే ప్రతిచర్యల వల్ల ఏర్పడుతుంది.
- ఉపయోగం & ప్రమాదం: ఇవి హానికరమైన ఎలక్ట్రాన్లు భూమికి చేరకుండా అడ్డుకుంటాయి. కానీ, అంతరిక్ష నౌకలు లేదా శాటిలైట్లు ఈ ప్రాంతం గుండా వెళ్ళినప్పుడు, అందలి ఎలక్ట్రానిక్ వ్యవస్థలు దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది.
- SAA ప్రాంతంలో అయస్కాంత క్షేత్రం బలహీనపడటంతో పాటు అది ఇప్పుడు రెండుగా విడిపోతుండటం వల్ల, అంతరిక్షంలో ప్రయాణించే శాటిలైట్లు మరియు అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం (ISS) ఈ రేడియేషన్ బారిన పడే ప్రమాదం పెరుగుతుంది.
- ఈ ప్రాంతం గుండా వెళ్లేటప్పుడు కొన్నిసార్లు ఉపగ్రహాల్లోని కంప్యూటర్లు హ్యాంగ్ అవ్వడం లేదా డేటా నష్టపోవడం జరుగుతుంది. అందుకే దీనిని 'అంతరిక్షపు బెర్ముడా ట్రయాంగిల్' అని పిలుస్తారు.
- వార్త: సౌత్ అట్లాంటిక్ అనోమలీ (SAA) రెండుగా విడిపోతోంది.
- SAA ప్రాంతం: దక్షిణ అమెరికా మరియు ఆఫ్రికా మధ్య అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం పైభాగం.
- విశేషం: ఇక్కడ భూమి అయస్కాంత క్షేత్రం అత్యంత బలహీనంగా ఉంటుంది.
- వ్యాన్ అలెన్ బెల్ట్స్ ఆవిష్కరణ: 1958లో జేమ్స్ ఏ. వ్యాన్ అలెన్ (ఎక్స్ప్లోరర్-1 ద్వారా).
- ప్రభావం: లో-ఎర్త్ ఆర్బిట్ శాటిలైట్లకు ముప్పు.
- దేశీయ ఎగుమతులు, దిగుమతులను వేగవంతం చేస్తూ సముద్ర తీర ఆధారిత అభివృద్ధిని సాధించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన సాగర్మాల కార్యక్రమం (Sagarmala Programme) శరవేగంగా దూసుకుపోతోంది. ప్రస్తుతం ఈ పథకం కింద ₹6.06 లక్షల కోట్ల విలువైన మొత్తం 845 ప్రాజెక్టులు అమలులో ఉండగా, ఇప్పటికే ₹1.57 లక్షల కోట్ల విలువైన 315 ప్రాజెక్టులు విజయవంతంగా పూర్తయ్యాయని కేంద్రం వెల్లడించింది.
- ప్రారంభం: ఓడరేవుల ద్వారా అభివృద్ధిని (Port-led development) ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో మార్చి 2015లో ఈ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.
- ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: లాజిస్టిక్స్ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, రవాణా ఖర్చులను తగ్గించడం. ఇప్పటికే ఉన్న రోడ్డు, రైలు మార్గాలతో పాటు తీరప్రాంత షిప్పింగ్ మరియు అంతర్గత జలమార్గాల వినియోగాన్ని పెంచడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
- ఈ కార్యక్రమాన్ని మొత్తం 5 విభాగాలుగా విభజించి అమలు చేస్తున్నారు.
- ఓడరేవుల ఆధునీకరణ: ఉన్న ఓడరేవులను ఆధునీకరించడం మరియు సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి కొత్త పోర్టులను అభివృద్ధి చేయడం.
- కనెక్టివిటీ పెంపు: ఓడరేవుల నుండి లోతట్టు ప్రాంతాలకు (Hinterland) వేగవంతమైన రవాణా కోసం రోడ్డు, రైలు మార్గాలను బలోపేతం చేయడం.
- పోర్ట్ ఆధారిత పారిశ్రామికీకరణ: ఓడరేవులకు సమీపంలో పారిశ్రామిక క్లస్టర్లను అభివృద్ధి చేసి తయారీ రంగానికి మద్దతు ఇవ్వడం.
- తీరప్రాంత సమాజ అభివృద్ధి: తీరప్రాంతాల్లో నివసించే ప్రజల జీవనోపాధిని మెరుగుపరచడం మరియు స్థిరమైన అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడం.
- జలమార్గాల రవాణా: సరుకు రవాణా కోసం తీరప్రాంత షిప్పింగ్ మరియు అంతర్గత జలమార్గాలను (Inland Waterways) ఎక్కువగా ఉపయోగించుకోవడం.
- ఈ భారీ ప్రాజెక్టు సజావుగా సాగడానికి కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయం కోసం మల్టీ-టైర్ ఫ్రేమ్వర్క్ (బహుళ స్థాయి వ్యవస్థ) పని చేస్తోంది. ఇది నిరంతర పర్యవేక్షణ మరియు ప్రణాళికాబద్ధమైన అమలును నిర్ధారిస్తుంది.
- సాగర్మాల ప్రాజెక్టు వల్ల భారతదేశ జిడిపిలో లాజిస్టిక్స్ ఖర్చు గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉంది. ఇది అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో భారతీయ ఉత్పత్తుల పోటీతత్వాన్ని పెంచుతుంది.
- పథకం పేరు: సాగర్మాల (Sagarmala).
- ప్రారంభ సంవత్సరం: 2015.
- మొత్తం ప్రాజెక్టుల విలువ: ₹6.06 లక్షల కోట్లు.
- లక్ష్యం: పోర్ట్ ఆధారిత అభివృద్ధి (Port-led development).
- మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర ఓడరేవులు, షిప్పింగ్ మరియు జలమార్గాల మంత్రిత్వ శాఖ.
- అంతర్జాతీయ ప్రకృతి సంరక్షణ సంఘం (IUCN) ఇటీవల 'ఎంపరా పెంగుయిన్'ను అంతరించిపోతున్న సెంటినల్ స్పీసీస్ (Sentinel Species) గా ప్రకటించింది. ఒక జీవి ఆరోగ్యం ద్వారా అది నివసించే పర్యావరణ వ్యవస్థ స్థితిగతులను అంచనా వేయగలిగితే, దానిని 'సెంటినల్ స్పీసీస్' అని పిలుస్తారు. ఇవి పర్యావరణానికి 'కాపలాదారులు'గా వ్యవహరిస్తాయి.
- పర్యావరణంలో వచ్చే కాలుష్యం, వ్యాధులు లేదా శీతోష్ణస్థితి మార్పులకు ఇతర జీవుల కంటే ముందుగా స్పందించే జీవజాతులను సెంటినల్ స్పీసీస్ అంటారు.
- ముందస్తు హెచ్చరిక: పర్యావరణ వ్యవస్థ క్షీణతకు ఇవి ముందస్తు హెచ్చరికలను (Early Warnings) అందిస్తాయి.
- ప్రత్యేక లక్షణాలు: ఇవి సాధారణంగా ఒకే ప్రాంతంలో స్థిరంగా నివసిస్తాయి. విషతుల్యాలు లేదా కాలుష్య కారకాలు శరీరంలో పేరుకుపోయేంత ఎక్కువ కాలం జీవిస్తాయి.
- శారీరక స్పందన: పర్యావరణంలో చిన్న మార్పు వచ్చినా వీరి శారీరక స్థితిలో మార్పులు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. దీనివల్ల శాస్త్రవేత్తలు ఆ ప్రాంతంలోని ప్రమాదాలను గుర్తించవచ్చు.
- హిమపాతాలు తగ్గడం మరియు సముద్రపు మంచు కరగడం వల్ల ఎంపరా పెంగుయిన్ల మనుగడ ప్రమాదంలో పడింది. ఇవి సెంటినల్ స్పీసీస్గా మారడం అంటే, అంటార్కిటికా ప్రాంతంలోని పర్యావరణ వ్యవస్థ తీవ్రంగా దెబ్బతింటోందని అర్థం.
- కెనరీ పక్షులు (Canaries): గతంలో బొగ్గు గనుల్లో కార్బన్ మోనాక్సైడ్ వంటి విషవాయువులను గుర్తించడానికి వీటిని వాడేవారు.
- తేనెటీగలు (Honey bees): పర్యావరణంలో గాలి నాణ్యత మరియు పురుగుల మందుల ప్రభావానికి ఇవి ముందుగా స్పందిస్తాయి.
- కప్పలు (Frogs): జలవనరుల్లోని కాలుష్యాన్ని ఇవి త్వరగా ప్రతిబింబిస్తాయి.
- వార్త: ఎంపరా పెంగుయిన్ 'సెంటినల్ స్పీసీస్'గా గుర్తింపు.
- ప్రకటించిన సంస్థ: IUCN.
- సెంటినల్ స్పీసీస్ అంటే: పర్యావరణ ఆరోగ్యాన్ని ప్రతిబింబించే జీవి.
- ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: పర్యావరణ ప్రమాదాలను ముందే గుర్తించడం.
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(06.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(07.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(08.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(09.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(10.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(11.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(12.04.2026) తెలుగులో..
☛Follow our YouTube Channel (Click Here)
☛ Follow our Facebook Page (Click Here)
☛ Follow our Instagram Page (Click Here)
☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)
☛ Join our Telegram Channel (Click Here)