• పాకిస్థాన్ ప్రకటించిన లైవ్-ఫైరింగ్ విండోకు ముందే భారత నౌకాదళం తన ప్రత్యేక నిఘా నౌక ఐఎన్ఎస్ ధ్రువ్ ను అరబ్బీ సముద్రంలో రంగంలోకి దించింది. శత్రు దేశాల క్షిపణి ప్రయోగాలను పసిగట్టడంలోనూ, సముద్ర గర్భంలో నిఘా ఉంచడంలోనూ ఈ నౌక అజేయమైన శక్తిని కలిగి ఉంది.

• ఇది కేవలం యుద్ధ నౌక మాత్రమే కాదు, భారత్ యొక్క 'నేషనల్ సెక్యూరిటీ'లో కీలకమైన వ్యూహాత్మక ఆయుధం.

• విశిష్టత: ఇది భారతదేశపు మొట్టమొదటి అణు క్షిపణి ట్రాకింగ్ (Nuclear Missile Tracking), సముద్ర నిఘా నౌక.
• ప్రారంభం: దీనిని 2021 సెప్టెంబర్ 10న భారత నౌకాదళంలోకి చేర్చుకున్నారు.
• తయారీ: హిందుస్థాన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (HSL), రక్షణ పరిశోధన & అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO), నేషనల్ టెక్నికల్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్ (NTRO) సంయుక్తంగా దీనిని నిర్మించాయి.

• క్షిపణి నిఘా: ఇది శత్రువుల బాలిస్టిక్ క్షిపణులను ట్రాక్ చేస్తుంది. ఎలక్ట్రానిక్ ఇంటెలిజెన్స్ (ELINT) సమాచారాన్ని సేకరిస్తుంది.
• ముందస్తు హెచ్చరిక: క్షిపణి దాడుల గురించి ముందస్తు హెచ్చరికలు ఇవ్వడంతో పాటు, క్షిపణుల వేగం, మార్గాన్ని విశ్లేషించి భారత క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థలను అప్రమత్తం చేస్తుంది.
• సముద్ర గర్భ విశ్లేషణ: సముద్ర అంతర్భాగాన్ని మ్యాపింగ్ చేయడం ద్వారా శత్రువుల సబ్ మెరైన్లను (జలాంతర్గాములు) గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది.
• సమిష్టి నిర్వహణ: ఈ నౌకను ఇండియన్ నేవీ, NTRO మరియు DRDO కలిసి సంయుక్తంగా నిర్వహిస్తాయి.

• సామర్థ్యం: ఈ నౌక బరువు (Displacement) 15,000 టన్నులు.
• వేగం: రెండు శక్తివంతమైన డీజిల్ ఇంజన్ల సహాయంతో గంటకు గరిష్టంగా 21 నాట్ల వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది.
• రాడార్ వ్యవస్థ: ఇందులో శక్తివంతమైన X-బ్యాండ్, S-బ్యాండ్ AESA రాడార్లు అమర్చబడి ఉన్నాయి. ఇవి వేల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న అణు సామర్థ్యం గల క్షిపణులను మరియు శాటిలైట్లను ఖచ్చితత్వంతో ట్రాక్ చేయగలవు.
• డేటా విశ్లేషణ: క్షిపణి తిరిగి వాతావరణంలోకి ప్రవేశించేటప్పుడు (Re-entry) దాని పేలోడ్ రకాన్ని గుర్తించి, సమాచారాన్ని విశ్లేషించడంలో ఇది మొనగాడు.

• నౌక పేరు: ఐఎన్ఎస్ ధ్రువ్ (INS Dhruv).
• మొదటిది: భారత తొలి అణు క్షిపణి ట్రాకింగ్ నౌక.
• మోహరింపు: అరబ్బీ సముద్రం (పాక్ క్షిపణి పరీక్షల నిఘా కోసం).
• ముఖ్య వ్యవస్థలు: X & S బ్యాండ్ AESA రాడార్లు.
• నిర్మాణం: హిందుస్థాన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (విశాఖపట్నం).

• భారత చెస్ క్రీడాకారిణి, గ్రాండ్‌మాస్టర్ ఆర్ వైశాలి కొత్త చరిత్ర లిఖించారు. సైప్రస్‌లో జరిగిన ప్రతిష్టాత్మక మహిళల కాండిడేట్స్ టోర్నమెంట్ 2026లో ఆమె అద్భుత విజయాన్ని అందుకున్నారు. ఈ విజయంతో మహిళల ప్రపంచ చెస్ ఛాంపియన్‌షిప్‌కు అర్హత సాధించిన రెండవ భారతీయ మహిళగా (కోనేరు హంపి తర్వాత) వైశాలి సరికొత్త మైలురాయిని చేరుకున్నారు.

• టోర్నమెంట్ ఆరంభంలో వరుస ఓటములతో పట్టికలో అట్టడుగున ఉన్న వైశాలి, అసాధారణ పోరాట పటిమతో తిరిగి పుంజుకున్నారు. చివరి రౌండ్‌లో రష్యా క్రీడాకారిణి కతరీనా లాగ్నోపై అద్భుత విజయం సాధించారు. మరోవైపు, వైశాలికి ప్రధాన పోటీదారుగా ఉన్న బిబిసార అసౌబాయేవా (కజకిస్తాన్)ను భారత క్రీడాకారిణి దివ్య దేశ్‌ముఖ్ డ్రాగా నిలువరించడంతో వైశాలికి టైటిల్ ఖాయమైంది.

• ఈ టోర్నమెంట్‌లో వైశాలి ప్రస్థానం అత్యంత స్ఫూర్తిదాయకం. మొదటి 5 రౌండ్ల వరకు అట్టడుగు స్థానంలో ఉన్న ఆమె, 10వ రౌండ్ నుండి తన మేధస్సుకు పదును పెట్టి వరుస విజయాలతో దూసుకెళ్లారు.
• 12వ రౌండ్‌లో ఒక సెట్‌బ్యాక్ ఎదురైనప్పటికీ, ఏమాత్రం ఆత్మవిశ్వాసం కోల్పోకుండా ఫైనల్ రౌండ్‌లో గెలిచి ఛాంపియన్‌గా నిలిచారు.

• వైశాలి తమ్ముడు, స్టార్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ ఆర్ ప్రజ్ఞానంద కూడా పురుషుల కాండిడేట్స్ టోర్నమెంట్‌లో పాల్గొన్నారు. అయితే ఆయన 7వ స్థానంతో సరిపెట్టుకున్నారు. ఒకే ఇంట్లో ఇద్దరు తోబుట్టువులు ప్రపంచ స్థాయి కాండిడేట్స్ టోర్నమెంట్‌లో పాల్గొనడం ప్రపంచ చెస్ చరిత్రలోనే అరుదైన విషయం.
• ఆర్ వైశాలి విజయం ప్రపంచ చెస్ రంగంలో భారత ఆధిపత్యాన్ని మరోసారి చాటిచెప్పింది. త్వరలో జరగబోయే ప్రపంచ టైటిల్ పోరులో ఆమె జు వెన్జున్‌ను ఓడిస్తే, ప్రపంచ ఛాంపియన్‌గా నిలిచిన తొలి భారతీయ మహిళగా చరిత్ర సృష్టిస్తారు.

• విజేత: ఆర్ వైశాలి (R Vaishali).
• టోర్నమెంట్: మహిళల కాండిడేట్స్ టోర్నమెంట్ 2026 (Women's Candidates Tournament 2026).
• వేదిక: సైప్రస్ (Cyprus).
• రికార్డు: ఈ ఘనత సాధించిన రెండవ భారతీయ మహిళ (తొలి మహిళ: కోనేరు హంపి).
• తదుపరి లక్ష్యం: ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ ఫైనల్‌లో ప్రస్తుత ఛాంపియన్ జు వెన్జున్‌ (Ju Wenjun - చైనా)తో తలపడతారు.
• గత విజయాలు: ఫిడే గ్రాండ్ స్విస్ (రెండుసార్లు), 2024 మహిళల చెస్ ఒలింపియాడ్ స్వర్ణ పతక విజేత.
• కుటుంబ నేపథ్యం: ఈమె తమ్ముడు ఆర్ ప్రజ్ఞానంద కూడా ప్రసిద్ధ గ్రాండ్‌మాస్టర్.

• దేశంలోనే మహిళా హక్కుల పరిరక్షణలో కర్ణాటక హైకోర్టు ఒక మైలురాయి వంటి తీర్పును వెలువరించింది. రాష్ట్రంలోని ఆర్గనైజ్డ్ (సంఘటిత) మరియు అన్‌ఆర్గనైజ్డ్ (అసంఘటిత) రంగాలు రెండింటిలోనూ మహిళా ఉద్యోగులకు 'ఋతుస్రావ సెలవు' విధానాన్ని తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది.

• జస్టిస్ ఎం. నాగప్రసన్న నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం ఈ తీర్పును ఇస్తూ, ఋతుస్రావ సెలవు అనేది ఒక అదనపు ప్రయోజనం (Privilege) కాదని, ఇది భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 ప్రకారం వ్యక్తిగత గౌరవంతో కూడిన 'జీవించే హక్కు'లో భాగమని స్పష్టం చేసింది. ఋతుస్రావం అనేది ఒక సహజ జీవక్రియ అని, ఆ సమయంలో మహిళలకు అవసరమైన మద్దతును అందించడం సామాజిక న్యాయం మరియు సమానత్వంలో భాగమని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.

• బెల్గావిలోని ఒక హోటల్‌లో పనిచేస్తున్న దినసరి కూలీ దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌పై కోర్టు ఈ స్పందన ఇచ్చింది. శారీరక శ్రమతో కూడిన పనులు చేసే మహిళలకు ఋతుస్రావ సమయంలో సెలవు ఎంతో అవసరమని ఆమె పేర్కొన్నారు. గతంలో నవంబర్ 2025లో ప్రభుత్వం కొన్ని ఎంపిక చేసిన పారిశ్రామిక సంస్థలకే ఒక రోజు వేతనంతో కూడిన సెలవును ప్రకటించింది. అయితే, తాజా తీర్పుతో ఈ ప్రయోజనం అసంఘటిత రంగ కార్మికులందరికీ వర్తించనుంది.

• కర్ణాటక ఋతుస్రావ సెలవు మరియు పరిశుభ్రత బిల్లు-2025 చట్టరూపం దాల్చే వరకు, ప్రస్తుత ఆదేశాలు అమలులో ఉంటాయి.
• అన్ని కార్యాలయాల్లో ఏకరీతి విధానాలను అమలు చేయడానికి మార్గదర్శకాలు, సర్క్యులర్‌లను జారీ చేయాలని ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది.
• అసంఘటిత రంగంలోని మహిళా కార్మికులకు ఈ ప్రయోజనం అందేలా ప్రత్యేక నిఘా ఉంచాలని సూచించింది.

• కోర్టు: కర్ణాటక హైకోర్టు.
• ముఖ్య న్యాయమూర్తి: జస్టిస్ ఎం. నాగప్రసన్న.
• విషయం: ఋతుస్రావ సెలవు విధానం (Menstrual Leave Policy) అమలు.
• రాజ్యాంగ అధికరణం: ఇది ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు మరియు గౌరవం) మరియు ఆర్టికల్ 14 (సమానత్వపు హక్కు) కింద ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించబడింది.
• పరిధి: సంఘటిత మరియు అసంఘటిత (Daily wage workers) రంగాల మహిళా కార్మికులందరికీ వర్తిస్తుంది.
• బిల్లు: కర్ణాటక ఋతుస్రావ సెలవు మరియు పరిశుభ్రత బిల్లు, 2025 (Karnataka Menstrual Leave and Hygiene Bill, 2025).
• ప్రాముఖ్యత: జీవశాస్త్ర పరమైన వ్యత్యాసాలను గుర్తిస్తూ 'నిజమైన సమానత్వాన్ని' (Substantive Equality) అందించడం.

• రెండు పెద్ద జలరాశులను (సముద్రాలు లేదా మహాసముద్రాలు) కలిపే ఇరుకైన నీటి మార్గాన్ని జలసంధి (Strait) అంటారు. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఇవి కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఎందుకంటే అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, ముఖ్యంగా ముడి చమురు రవాణాలో ఇవి 'చోక్‌ పాయింట్లు'గా (Chokepoints) పనిచేస్తాయి. ఈ మార్గాల్లో ఏదైనా అడ్డంకి ఏర్పడితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా వస్తువుల ధరలు మరియు ఇంధన సరఫరాపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది.

1. హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz)

• ప్రాముఖ్యత: ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత కీలకమైన చమురు రవాణా మార్గం.
• ఎక్కడ? : పర్షియన్ గల్ఫ్ మరియు అరేబియా సముద్రాన్ని.
• స్థానం: ఇరాన్ మరియు ఒమన్ దేశాల మధ్య ఉంది. గల్ఫ్ దేశాల నుంచి ఎగుమతి అయ్యే చమురులో అత్యధిక భాగం దీని ద్వారానే వెళ్తుంది.

2. మలక్కా జలసంధి (Strait of Malacca)

• ప్రాముఖ్యత: ప్రపంచంలోని అత్యంత రద్దీగా ఉండే నౌకాయాన మార్గాలలో ఒకటి.
• ఎక్కడ?: హిందూ మహాసముద్రాన్ని మరియు పసిఫిక్ మహాసముద్రాన్ని.
• స్థానం: మలేషియా, ఇండోనేషియా మరియు సింగపూర్ మధ్య ఉంది. ఆసియా దేశాలకు వస్తువుల రవాణాకు ఇది ప్రధాన మార్గం.

3. బోస్పోరస్ జలసంధి (Bosporus Strait)

• ప్రాముఖ్యత: ఐరోపా మరియు ఆసియా ఖండాలను వేరు చేసే సహజ సరిహద్దు.
• ఎక్కడ?: నల్ల సముద్రం (Black Sea) మరియు మర్మారా సముద్రాన్ని (Sea of Marmara).
• స్థానం: టర్కీలోని ఇస్తాంబుల్ నగరం గుండా ప్రవహిస్తుంది. పురాతన కాలం నుండి ఇది వ్యాపారానికి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.

4. డోవర్ జలసంధి (Strait of Dover)

• ప్రాముఖ్యత: ఇంగ్లీష్ ఛానల్‌లో అత్యంత ఇరుకైన భాగం. ఐరోపాలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే మార్గం.
• ఎక్కడ?: ఉత్తర సముద్రాన్ని (North Sea) మరియు అట్లాంటిక్ మహాసముద్రాన్ని.
• స్థానం: యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (బ్రిటన్) మరియు ఫ్రాన్స్ మధ్య ఉంది.

5. బాబ్ ఎల్-మండేబ్ జలసంధి (Bab el-Mandeb Strait)

• ప్రాముఖ్యత: ఎర్ర సముద్రం ద్వారా సూయజ్ కెనాల్‌ను చేరడానికి ఇది ప్రధాన ద్వారం.
• ఎక్కడ?: ఎర్ర సముద్రాన్ని మరియు గల్ఫ్ ఆఫ్ ఏడెన్ (హిందూ మహాసముద్రం) ను.
• స్థానం: యెమెన్ మరియు ఆఫ్రికా దేశాలైన జిబౌటి, ఎరిట్రియా మధ్య ఉంది.

• జలసంధి అంటే ఏమిటి? : రెండు పెద్ద జలరాశులను కలిపే ఇరుకైన నీటి మార్గం. ఇవి నౌకలకు షార్ట్‌కట్ దారులుగా పనిచేస్తాయి.
• చోక్ పాయింట్ (Chokepoint): భౌగోళికంగా ఇరుగ్గా ఉండి, అత్యధిక వాణిజ్యం జరిగే వ్యూహాత్మక మార్గాలను ఇలా పిలుస్తారు.
• వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత: ఈ జలసంధులపై నియంత్రణ సాధించడం వల్ల అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో (Geopolitics) అధికారం లభిస్తుంది.
• ప్రధాన సవాళ్లు: సముద్రపు దొంగల (Piracy) ముప్పు, రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు మరియు నౌకలు ప్రమాదానికి గురై మార్గం మూసుకుపోవడం (Blockage).
• ఆర్థిక ప్రభావం: హార్ముజ్ లేదా మలక్కా వంటి మార్గాలు మూతపడితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు ధరలు, రవాణా ఖర్చులు విపరీతంగా పెరుగుతాయి.
• భౌగోళికంగా ఇవి చిన్నవిగా కనిపించినప్పటికీ, ప్రపంచ దేశాల ఆర్థిక అభివృద్ధిని, వాటి మధ్య సంబంధాలను శాసించే శక్తి ఈ జలసంధులకు ఉంది. అందుకే అంతర్జాతీయ కరెంట్ అఫైర్స్‌లో వీటికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంటుంది.

• లోక్ సభలో రేపు (ఏప్రిల్ 17, 2026) జరగనున్న ఓటింగ్ ప్రక్రియ అత్యంత కీలకం కానుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన మూడు బిల్లులు భారత రాజకీయ ముఖచిత్రాన్ని, ముఖ్యంగా పార్లమెంటు స్వరూపాన్ని భారీగా మార్చే అవకాశం ఉంది.
• ఈ బిల్లుల పూర్తి వివరాలు, వాటికి సంబంధించిన రాజ్యాంగ సవరణలు, ముఖ్యాంశాలు ఇక్కడ తెలుసుకుందాం.

1. రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లు, 2026

• ఇది అన్నిటికంటే అత్యంత కీలకమైన బిల్లు. మహిళా రిజర్వేషన్లను త్వరగా అమలు చేయడం మరియు ఎంపీ సీట్లను పెంచడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
• సీట్ల పెంపు: ప్రస్తుతం ఉన్న 543 లోక్ సభ సీట్లను గరిష్టంగా 850కి పెంచాలని ఈ బిల్లు ప్రతిపాదిస్తోంది. ఇందులో రాష్ట్రాలకు 815, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు 35 సీట్లు కేటాయిస్తారు.
• ఆర్టికల్ 81 & 82 సవరణ: లోక్ సభ కూర్పును వివరించే ఆర్టికల్ 81ని, నియోజకవర్గాల పునర్విభజనను తెలిపే ఆర్టికల్ 82ను ఈ బిల్లు సవరిస్తుంది.
• లింక్ తొలగింపు: గతంలో 2026 తర్వాత జరిగే తొలి జనాభా గణన (Census) ఆధారంగానే డీలిమిటేషన్ జరగాలనే నిబంధన ఉండేది. ఈ బిల్లు ఆ నిబంధనను తొలగించి, తక్షణమే ప్రక్రియను ప్రారంభించేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది.

2. డీలిమిటేషన్ బిల్లు, 2026

• నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను మార్చడానికి మరియు కొత్త సీట్ల కేటాయింపుకు సంబంధించిన విధివిధానాలను ఈ బిల్లు నిర్దేశిస్తుంది.
• కొత్త కమిషన్: నియోజకవర్గాల పునర్విభజన కోసం ఒక కొత్త డీలిమిటేషన్ కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేస్తారు. దీనికి సుప్రీంకోర్టు మాజీ లేదా ప్రస్తుత న్యాయమూర్తి అధ్యక్షత వహిస్తారు.
• 1971 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా ఇప్పటివరకు కొనసాగుతున్న సీట్ల ఫ్రీజ్‌ను ఇది ముగించి, తాజా జనాభా గణాంకాల ప్రకారం సీట్లను సర్దుబాటు చేస్తుంది.

3. కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల చట్టాల (సవరణ) బిల్లు, 2026

• మహిళా రిజర్వేషన్లను కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో కూడా అమలు చేయడంపై ఇది దృష్టి పెడుతుంది.
• ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి మరియు జమ్మూ కాశ్మీర్ వంటి శాసనసభలు కలిగిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో 33% మహిళా కోటాను అమలు చేసేందుకు ఈ బిల్లు అవసరం.